Дьокуускайга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев салайыытынан Оҥоһуу өй (ИИ) сэбиэтин мунньаҕа буолан ааста, суруйда Саха сирэ саайт.
Мунньах кыттыылаахтара 2032 сылга диэри ИИ сайдыытын эрэгийиэннээҕи стратегиятын олоххо киллэрии былаанын көрдүлэр уонна интеллектуальнай технологиялары судаарыстыбаннай салайыыга, социальнай эйгэҕэ киллэрии быраактыкаҕа түмүктэрин дьүүллэстилэр.
«Оҥоһуу өй билигин экэниэмикэни, социальнай эйгэни уонна судаарыстыбаннай салайыыны сайыннарыы сүрүн үнүстүрүмүөнүнэн буолла. Арассыыйа Бэрэсидьиэнин сорудаҕынан 2027–2030 сылларга ИИ олоххо киллэрии национальнай былаанын бырайыага көрүллэр. Манна 16 хайысханан, ол иһигэр судаарыстыбаннай салайыныыга, 170-тан тахса көрдөрүү киирэр, уонна Арассыыйа субъектарыгар 84 булгуччулаах уонна көҕүлээһин көрдөрүүлэрэ көрүллэллэр. Саха сирэ тоҕус булгуччулаах көрдөрүү испииһэгэр киирдэ», — диэн бэлиэтээтэ Айсен Николаев.
Өрөспүүбүлүкэ баһылыга билигин стратегияттан чуолкай хамсаныыларга көһөр наадалааҕын тоһоҕолоон эттэ. «Тэрээһиннэр былааннара уопсай стратегияны чуолкай соруктарга кубулутуохтаах: болдьохтоох, эппиэтинэстээх толорооччулардаах уонна түмүгүн сыаналыахха сөптөөх көрдөрүүлэрдээх буолуохтаах. Хас биирдии тэрээһин олохтоохторго, экэниэмикэҕэ уонна салайыы тиһигэр өйдөнөр, кээмэйдэнэр туһаны аҕалыахтаах», — диэтэ кини.
Ону тэҥэ Айсен Николаев өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай тылларын учуоттуур быһаарыылары сайыннарар наадалааҕын бэлиэтээтэ. Кини этэринэн, сахалыы саҥаны быһаарыыга уонна холбооһуҥҥа ситиһиилэр бааллар, бу үлэни салгыыр олус суолталаах. Эрэгийиэннээҕи былаан аҕыс хайысханы хабар, ол иһигэр технологическай инфраструктураны сайыннарыы, чахчылар баазаларын тэрийии, судаарыстыбаннай бырасыастары автоматизациялааһын, каадврдары бэлэмнээһин, билим чинчийиилэрэ уонна ИИ эйгэтигэр бырайыактары өйөөһүн киирэллэр.
Сүрүн соруктартан биирдэстэринэн Оҥоһуу өйү туһанарга инфраструктураны сайыннарыы буолуоҕа. 2032 сылга диэри 61-тэн итэҕэһэ суох нэһилиэнньэлээх пууну магистральнай ситимҥэ холбуур, электроннай бырабыыталыстыба дааннайдарын түмэр киинин саҥардар уонна ИИ-быһаарыылары оҥорорго, олоххо киллэрэргэ анаан 150-тан итэҕэһэ суох эрэгийиэннээҕи тиһиги тэрийэр былааннар.
Судаарыстыбаннай салайыы көдьүүһүн үрдэтиигэ ураты болҕомто уурулунна. 2032 сылга диэри судаарыстыбаннай уонна муниципальнай өҥөлөр 50%-тан итэҕэһэ суоҕун Оҥоһуу өй өйөбүлүнэн хааччыйар былааннанар. Ону таһынан, хатыланар үлэлэри оҥорууга үлэ ороскуотун 30% намтатар 20-тэн итэҕэһэ суох автоматизация сервистэрин киллэрии көрүллэр.
Туспа хайысханан — каадырдары бэлэмнээһин. Педагогтары Оҥоһуу өйү туһанарга үөрэтиини уонна өрөспүүбүлүкэ бары оскуолаларыгар ИИ, дааннайдары анаалыстааһын, информационнай куттал суох буолуутун төрүөттэрин киллэриини көрөр. Маны таһынан, саха тылын уонна Хотугу төрүт аҕыйах ахсааннаах норуоттар тылларын чэгиэн тутарга, сайыннарарга сыыппара үнүстүрүмүөннэрин оҥоруу салҕаныаҕа.
Оҥоһуу өйү быраактыкаҕа туһаныы туһунан Саха сирин инновацияларга, сыыппара сайдыытыгар уонна инфокоммуникационнай технологияларга миниистирэ Петр Николаев иһитиннэрдэ. Кини этэринэн, тус сорудахтар чэрчилэринэн ИИ туһанан 43 бырайыак олоххо киирэр, өссө 13 бырайыак Оҥоһуу өй лабораториятыттан грант өйөбүлүн ылбыт.
Дьоҥҥо-сэргэҕэ сүбэ-ама биэрэр чат-боттар эрэгийиэннээҕи конструктордарын сайыннарыы салҕанар. Пилотнай бырайыакка 12 былаас уоргана уонна биир тэрилтэ кыттар. «MAX» национальнай мессенджергэ сыыппара көмөлөһөөччүлэринэн түөрт тыһыынча кэриэтэ киһи туһаммыт. Бу технология ыйытыылар 90% -ныгар автоматическайдык хоруйдуур кыаҕы биэрэр.
Ону тэҥэ мунньахха Саха сирин Ил Дарханын «Айта» диэн сыыппара көмөлөһөөччүтүн үлэтин көрдүлэр. Сыл саҥатыттан алтынньы 6 күнүгэр диэри сервис нөҥүө дьонтон 2 248 сайабылыанньа, ыйытыы киирбит, иһитиннэрдэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын уонна Бырабыыталыстыбатын пресс-сулууспата.
