20 От ыйа 20.07
  • 22°
  • $ 88,02
  • 96,04

Ил Дархан нэдиэлэтэ: Айсен Николаев стратегическай суолталаах сэттэ дьаһал олоххо киириитин көрдө

Фото: Пресс-служба Ил Дархана
Читайте нас на
Яндекс Новости
ЯДВ

Ыам ыйын 15 күнэ. Ил Дархан Саха сирин олохтоохторун аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнүнэн эҕэрдэлээтэ. Өрөспүүбүлүкэҕэ  элбэх оҕолоох 34 тыһ. дьиэ кэргэн баар, олорго 118 тыһ. оҕо иитиллэр. Кинилэргэ куруутун улахан болҕомто ууруллар. 2011 сылтан саҕалаан өрөспүүбүлүкэтээҕи «Дьиэ кэргэн» диэн Ийэ хапытаала үһүс уонна онтон кэлин төрөөбүт оҕолорго бэриллэр. Саха АССР тэриллибитэ 100 сыллаах үбүлүөйүгэр анаммыт «Үйэ оҕолоро» диэн 100 тыһыынча солкуобай кээмэйдээх анал хапытаалы төлөөһүн өссө биэс сылга уһатылынна.  2023 сыл ыам ыйын 1 күнүгэр диэри бу хапытаалы туттарыы туһунан 13 тыһ. тахса быһаарыы ылыллыбыт. Бу сыл бастакы түөрт ыйыгар Саха сиригэр номнуо 3 589 оҕо төрөөтө, олортон — 1 824 уол, 1765 кыыс. Дьиэ кэргэни өйөөһүн үлэтэ өрөспүүбүлүкэҕэ салгыы ыытыллыаҕа диэн Айсен Николаев бэлиэтээтэ.

Ыам ыйын 15 күнэ. Айсен Николаев уопсастыбаннай сири-уоту тупсаран оҥорууга эбийиэктэри талыы Бүтүн Арассыыйатааҕы куоластааһыныгар кытынна. Элбэх куолаһы ылбыт бырайыактар эһиил олоххо киириэхтэрэ. Саха сирин олохтоохторо көхтөөхтүк кытталларын, быйыл да түмсүүлээхпитин көрдөрүөхпүт диэн Ил Дархан бэлиэтээтэ. 21 нэһилиэнньэлээх пууҥҥа 50 бырайыактан бастыҥнары быһаарыахтара. Ол иһигэр — болуоссаттар, биэрэк кытыытынааҕы дьон сынньанар сирэ, пааркалар, аллеялар, сквердэр.

Ыам ыйын 17 күнэ. Ил Дархан стратегическай суолталаах сэттэ дьаһал олоххо киириитин көрдө. Түмүгү таһаарар уонна саҥа соруктары туруорар кэм кэлбитин ыйда. Инновация уонна сыыппара сайдыытын дьаһала көдьүүстээхтик олоххо киирэрин бэлиэтээтэ. Инники сайдыы хайысхаларын чопчулуурга тас уонна ис эйгэлэргэ буола турар сүҥкэн уларыйыылар учуоттаныахтаахтар. Өрөспүүбүлүкэ былааннара дойду стратегическай тосхоллоругар сөп түбэһиэхтээхтэр. Дьаһаллар олоххо киирэллэрин кэтээн көрүү уонна хонтуруоллааһын методиката, көрдөрүүлэрин тэҥнээһин тупсуохтаах.

Ыам ыйын 17 күнэ. Айсен Николаев «Синергия Арктики» бырайыагы олоххо киллэрии боппуруостарын көрдө. Бырабыыталыстыбаҕа уонна «Арктиктелеком» хампаанньаҕа быйыл волоконнай-оптическай сибээс ситимин Эдьигээҥҥэ диэри тириэрдэргэ сорудах туруорда. Бүлүү улууһун Хаҕын нэһилиэгиттэн ВОЛС ситимин Эдьигээн улууһун киинигэр диэри тардыыга Бэстээх, Баахынай нэһилиэктэрэ хабыллыахтара. Айсен Николаев  үбүлээһини өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүгэр уларытыыны киллэриигэ көрөргө бырабыыталыстыбаҕа сорудахтаата.

Ыам ыйын 18 күнэ. Ил Дархан эрэгийиэн экономикатын сайдыытын хааччыйар суһал ыстаап мунньаҕын ыытта. «Үлэ көдьүүһэ» национальнай бырайыакка кыттар тэрилтэлэргэ чэпчэтиилээх сойуом биэриитин боппуруоһун көрдүлэр. Сойуом тэрилтэлэргэ үлэ көдьүүһүн үрдэтиигэ тутталларыгар тус сыаллаах бэриллиэҕэ. Онуоха анаан кэлэр сылга 100 мөл. солк. көрөргө Айсен Николаев сорудахтаата уонна сойуом бэриллэр мэхэниисимин сиһилии оҥорорго эттэ. Маны тэҥэ федеральнай бүддьүөттэн 3% бэриллэр анал казначескай кирэдьииккэ сайаапкаҕа киирэр эбийиэктэри ырыттылар. Дьокуускай 17 кыбаарталыгар спорт сааланы уонна 240 миэстэлээх оҕо саадын, үс тупсаран оҥоруу эбийэгин тутуутун, Нерюнгритааҕы киин балыыһа хапытаалынай өрөмүөнүн киллэрэргэ быһаардылар.

Ыам ыйын 18 күнэ. Айсен Николаев «Россия 24» ханаалыгар ГТРК «Саха» «Быһа кэпсэтии» биэриитигэр ыйытыыларга хоруйдаата. Байыаннай дьайыыга кыттар биир дойдулаахтарбытыгар анал тиэхиньикэни, тэрили салгыы ыытабыт диэн эттэ. Улуу Кыайыы күнүнэн ас наборун тиэрдибиттэрэ, ыһыах кэмигэр эмиэ ыытыахтара. Ил Дархан дойдубутугар судургута суох кэмҥэ өрөспүүбүлүкэбит элбэх омуктаах норуотун итэҕэлин күүһүн көрдөрүөхтээхпит, онон Туймаада ыһыаҕа бэс ыйын 24 уонна 25 күннэригэр уонна Олонхо ыһыаҕа Өймөкөөн улууһугар от ыйын 1-2 күннэригэр ыытыллыаҕа диэн бэлиэтээтэ. Саха сиригэр ойуур баһаарын бохсууга «Росгидромет» зондировщик-сөмөлүөтэ үлэлиэҕэ. Бэс ыйын саҕаланыыта ойуур баһаарыгар үлэлииргэ анаан оҥоһоллубут «Полярные авиалинии» хампаанньа сөмөлүөтэ кэлиэҕэ. Маны таһынан өрөспүүбүлүкэҕэ хаарбах дьиэттэн көһөрүү чопчу былаан быһыытынан баран иһэрин туһунан кэпсээтэ. Быйыл уонна онтон кэлэр сылларга болҕомто улуустарга уурулларын эттэ. Саха сирин үрдүнэн барыта 30,8 тыһ. тахса киһи көһүөхтээх. Онтон 85% саҥа дьиэлэммит.

Ыам ыйын 18 күнэ. Ил Дархан Мииринэйгэ политехническэй лиссиэй саҥа спортивнай саалатын бастакы сыбаайата түһүүтүн тэрээһинигэр кытынна. Эбийиэк Уһук Илин федеральнай уокуругун эрэгийэннэрин экэнэмиичэскэй үүнүүлэрин киинин социальнай сайдыытын былаанын чэрчитинэн тутуллар. Иэнэ — 2 тыһ. тахса кв. м. Аныгы спортивнай тэриллэрдээх универсальнай уонна оонньуур саалалардаах буолуоҕа.

Ыам ыйын 18 күнэ. Айсен Николаев ЛДПР политическай баартыйа эрэгийиэннээҕи салаатын салайааччыта Гаврил Парахины кытта көрүстэ. Кэлэр быыбардар тустарынан кэпсэттилэр. Маны тэҥэ 2024 сылга ыытыллар VIII сайыҥҥы «Азия оҕолоро» спортивнай оонньууга Саха сирин эдэр боксердарын хамаандатын бэлэмнээһин боппуруоһугар тохтоотулар.

Ыам ыйын 19 күнэ. Айсен Николаев «АЛРОСА» хампаанньа хаһаайыстыбаннай актыыбын мунньаҕар кытынна. Ааспыт сыл түмүктэрин таһаардылар уонна инники былааннары ырыттылар. 2022 сылга сааҥсыйа үрдүнэн бары хайысхаҕа үлэ тохтообокко баран, былаан туолбут, сорох көрдөрүүлэр, ол иһигэр алмааһы хостооһун каратынан кээмэйэ улааппыттар. Хамнас сылга иккитэ үрдээбит, өрөспүүбүлүкэ иннигэр бары эбэһээтилистибэни толорбуттар. Ил Дархан алмааһы хостуур салааҕа өҥөтүн, Саха сирин социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар кылаатын иһин, өрөспүүбүлүкэ «Хотугу сулус» уордьанынан бырабылыанньа генеральнай дириэктэринэн үлэлээбит Сергей Ивановы наҕараадалаата. Кини алта сыл салайар кэмигэр хампаанньа аан дойдуга алмааһы хостооһуҥҥа инники күөҥҥэ сүҥкэн хардыыны оҥорбутун бэлиэтээтэ. Айсен Николанв 2018 сылтан Саха сирин 12 тыһ. тахса олохтооҕо үлэҕэ киирбитин, 65 млрд солк. тахса үп социальнай бырайыактара туһаайыллыбытын, 2021 сылга хаһааҥҥытааҕар да элбэх дивиденд киирбитин туһунан эттэ.

Ыам ыйын 19 күнэ. Ил Дархан Мииринэйгэ оробуочай сырыытын чэрчитинэн Ленскэй улууһугар саҥа ТЭС тутуутун боппуруостарын көрдө. «Новоленскай» ТЭС икки энергоблоктан таҥыллыаҕа, күүһэ 550 Мвт тэҥнэһиэҕэ. Электростанция 2028 сылга үлэҕэ киириэхтээх. Илиҥҥи полигон тутуутун иккис түһүмэҕин, Бодойбо оройуонун хааччыйыаҕа. Мииринэй уонна Ленскэй улуустарыгар саҥа үлэ миэстэлэрин таһаарыаҕа. Мунньахха эбийиэги гааһынан хааччыйыы, тутуу матырыйаалларын тиксэрии, хаһаас уматыгы харайыы уо.д.а. боппуруостарга тохтоотулар.

Ыам ыйын 21 күнэ. Айсен Николаев Саха сирин олохтоохторун Полярник күнүнэн эҕэрдэлээтэ. Бырааһынньык бэлиэтэммитэ 10 сыл буолбут. Дойдуга Арктиканы сайыннарыы стратегията олоххо киирэрин, онуоха Саха сирэ бастакынан 2035 сылга диэри Арктиканы сайыннарыы хайысхаларын торумнаабытын бэлиэтээтэ. Бары дьаһаллар хотугу сири олорорго, үлэлииргэ уонна үүнэр көлүөнэни сайыннарарга табыгастаах, тупсаҕай оҥорууга туһуланаллар диэн бэлиэтээтэ.

Күндү Саха сирин олохтоохторо, барыгытын сайын кэлбитинэн эҕэрдэлиибин, Ньукуолун биһиэхэ ураты суолталаах Сайылык күнүн кытта түбэспитэ мээнэҕэ буолбатах. Үгэс быһыытынан кус миинин иһэн, алаадьылаан күүппүт кэммитин көрүстүбүт. Уйгулаах-быйаҥнаах сайын буоллун.

 Афанасий Ноев

Следите за самым важным и интересным в Telegram-канале и WhatsApp-группе ЯСИА