14 От ыйа 14.07
  • 22°
  • $ 87,74
  • 95,76

Сэтинньи 8 күнэ. Бикипиэдьийэ рентген сардаҥаларын, "Аврора" кириэйсэр тустарынан суруйар

08:59, 08 ноября 2020
Текст:
Читайте нас на
Яндекс Новости
ЯДВ

Бүгүн, сэтинньи 8 күнүгэр, Дойдулар икки ардыларынааҕы Көрдөөх уонна булугас өйдөөх кулуубун (КВН) күнүн бэлиэтииллэр. Дойдулар икки ардыларынааҕы радиология уонна аан дойдутааҕы урбанизм күннэрэ. Кыргыстаан — Устуоруйа уонна өбүгэлэри кэриэстээһин күннэрэ (сэтинньи 7-8). 1916 сыллаахха буолбут Орто Азиятааҕы өрө туруу кэриэстэбилэ.


Түбэлтэлэр

  • 1519 — Испания конкистадора Эрнан Кортес Ацтек импиэрийэтин киин куоратыгар Теночтитлаҥҥа этэрээтин кытары киирбит. Кинилэри ацтек ыраахтааҕыта Монтесума үөрүүлээхтик көрсүбүт уонна улахан малааһын тэрийбит. Онно Монтесума Кортеска элбэх кыһыл көмүс киэргэл бэлэхтээбитэ испанецтар бу дойдуну баһылыыр баҕа санааларын эбии күүһурдүбүт эбит. Кортес дьоно Теночтитлаҥҥа биир нэдиэлэ эйэ-дэмнээхтик сылдьан баран ыраахтааҕы Монтесуманы тутан ылан аманаат гыммыттар.
  • 1895 — Ньиэмэс физигэ Вильгельм Конрад Рентген элэктириичэстибэ уотугар сыһыаннаах эспэримиэннэри оҥоро сылдьан рентген сардаҥаларын булбут. Рентген сардаҥалара билигин мэдиссиинэҕэ, аэропорт куттала суох буолуутугар, дефектоскопияҕа, матырыйааллары чинчийиигэ уо.д.а. эйгэлэргэ киэҥник туттуллаллар. 1901 сыллаахха ити арыйыытын иһин Рентген физикаҕа аналлаах маҥнайгы Нобель бириэмийэтин ылбыта.
  • 1917 (эргэ истиилинэн алтынньы 26) — Петроградка Аврора кириэйсэр көмөтүнэн Кыһыҥҥы дыбарыаһы урусхаллааһын буолбут. Бириэмэннэй бырабыыталыстыба чилиэннэрин хаайбыттар, ол эрэн сарсыныгар босхолообуттар.
  • 1917 (эргэ истиилинэн алтынньы 26) — Сэбиэскэй былаас бастакы дэкириэттэрэ тахсыбыттар: «Эйэ туһунан» — Аан дойду бастакы сэриитин тохтоторго ыҥырыы, «Сир туһунан» — помещиктар сирдэрин бааһынайдарга биэрии, «Былаас туһунан» — саҥа Сэбиэскэй былаас уорганнарын тэрийии.
  • 1923 — Германияҕа Мюнхен куоратыгар Пиибэ путча буолбут. Адольф Гитлер бэйэтин куомуннаахтарын кытары судаарыстыбаннай уларыта тутуу оҥоро сатаабыта кыаллыбатах. Гитлер судаарыстыбаны таҥнарыыга буруйданан 5 сыллаах түрмэ хаайыытыгар ууруллубут, ол эрээри 9 ый ааспытын кэннэ босхоломмут. Бу путч кинини Германия үрдүнэн аатырдыбыта.
  • 1928 — Дьокуускайга уобаластааҕы кыраайы үөрэтэр түмэлгэ хартыына саалата аһыллыбыт. Саалаҕа 106 хартыына уонна эскиз, ол иһигэр 10 Сибиир худуоһунньуктарын, 69 саха худуоһунньуктарын киэннэрэ уонна 27 Третьяковскай галерея хартыыналара көрдөрүллүбүттэр. Бу саалаттан Саха Өрөспүүбүлүкэтин наассыйалыы уус-уран түмэлэ үүнэн тахсыбыта.
  • 1943 — ССРС үрдүкү байыаннай уордьана «Кыайыы» уонна эмиэ байыаннай «Албан Аат» уордьана олохтоммуттар.
  • 1961 — Бастакы Көрдөөх уонна булугас өйдөөхтөр кулууптара-КВН («Клуб весёлых и находчивых»)бырагыраама эпииргэ тахсыбыт.
  • 2007 — Мэҥэ Хаҥалас улууһун киинэ Майаттан Аллараа Бэстээххэ көһөрүллүбүт. Аллараа Бэстээх бөһүөлэгэ хас даҕаны суол ыпсыытыгар сытар: икки бэдэрээл суолталаах суол (М56 «Өлүөнэ» уонна «Халыма»), биир өрөспүүбүлүкэтээҕи суолталаах суол («Амма»), Амур-Дьокуускай тимир суол уонна Өлүөнэ өрүһүнэн устуу суолун хорук тымыра. Ону кытары өрүс уҥуор A331 «Бүлүү» бэдэрээл суолталаах суол аартыга баар.

Төрөөбүттэр

  • 1876 — Степан Эрьзя (1959 өлб.) худуоһунньук уонна скульптор.
  • 1905 — Дмитрий Дьячковскай — Сэһэн Боло — саха биллиилээх фольклору хомуйааччыта, кыраайы үөрэтээччитэ.
  • 1911 — Александр Ополовников — биллиилээх архитектор-реставратор, архитектура билимин дуоктара. Ополовников салалтатынан 50-ча нуучча архитектууратын мас пааматынньыктара сөргүтүллүбүттэрэ, ол иһигэр нуучча мас зодчестватын киэн туттуута — аатырбыт Кижи, уонна Дьокуускай остуруогун башнята. Ону кытары кини сүүрбэттэн тахса сыл тухары Саха сирин кэрийэ сылдьан былыргы мас тутуулары үөрэппит.
  • 1921 — Дмитрий Петров (04.01.1994 өлб.) — устуоруйа билимин хандьыдаата, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Саха Сирин Аҕа дойду Улуу сэриитин кэминээҕи историяны үөрэппит биир биллиилээх чинчийээччи. Кини көҕүлээһининэн, Саха Сириттэн баран хорсуннук сэриилэспит, сэрии хонуутугар охтубут буойуннар кэриэстэрин ытыктаан, Ильмень күөл кытыытыгар пааматынньык, Кашира аттыгар монумент туруоруллубуттара.
  • 1928 — Михаил Иванов — Багдарыын Сүлбэ — топонимист, биллиилээх кыраайы үөрэтээччи. Саха Сирин топонимикатыгар үгүс научнай уонна научнай-популярнай кинигэлэри суруйбута.
  • 1929 — Дмитрий Кустуров — саха аатырбыт суруналыыһа, тылбаасчыт, ССРС бэчээтин туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Томпо уонна Таатта улуустарын Ытык киһилэрэ.
  • 1934 — Юрий Мочанов — археолог, «Хотугу сулус» уордьан кавалера. Кини салайар эспэдииссийэтэ 40 сыл тухары Саха сирин барытын чинчийбитэ. Былыргы палеолит (3—2,5 мөл сыл ынараа өттүттэн) археология эбийиэктэриттэн саҕалаан эрдэтээҕи саха култууратыгар диэри (XVIII үйэ) 1000 тахса эбийиэк чинчийиллибит.
  • 1948 — Федор Жегусов — саха живописеһа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ.

Өлбүттэр

  • 1953 — Иван Бунин (1870 төр.), нуучча суруйааччыта, Нобель бириэмийэтин лауреата (1933).
  • 1986 — Вячеслав Молотов (1890 төр.), сэбиэскэй салайааччы, Социалистыы Үлэ Дьоруойа.
Следите за самым важным и интересным в Telegram-канале и WhatsApp-группе ЯСИА