Балаҕан ыйын 7 күнэ. Нэдиэлэ саҕаланыытыгар Айсен Николаев үгэс курдук өрөспүүбүлүкэ салалтатын кытта былааныыр мунньаҕы ыытта. Бастатан туран, Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум түмүгүн таһаардылар уонна салгыы үлэлииргэ сүрүн соруктары быһаардылар. Саха сирэ пуорумҥа 180 млрд солк. тахса суумалаах 27 сөбүлэһиини түһэристэ. Ситиһиллибит дуогабардар эрэгийиэн сайдыытын тутаах хайысхаларын хабаллар. Маны салгыы ырытан, олоххо киллэриини хааччыйарга сорудахтаата.
Саха сиригэр оттук сезона саҕаламмытынан, Айсен Николаев хочуолунайдар уонна сылааһынан хааччыйар тэрилтэлэр туруктаахтык үлэлииллэрин, бары сулууспалар кэһии тахсар түбэлтэтигэр суһаллык дьаһаналларын хааччыйарга сорудахтаата. Маны тэҥинэн өрөспүүбүлүкэҕэ тыын суолталаах таһаҕаһы тиэйии салҕанар. Ил Дархан туох наадалааҕы барытын улуустарга толору кээмэйинэн уонна харгыһа суох тиэрдэри соруйда.
Салгыы тырааныспар инфраструктуратын сайдыытын суолталаах боппуруостарын дьүүллэстилэр. Былааннааһын федеральнай схематынан өрөспүүбүлүкэ сиригэр-уотугар БАМ учаастактарын сайыннарыы, Зырянка аэропордун тутуу уонна «Халыма» федеральнай суолга 48 км усталаах алта учаастагы уларытан оҥоруу көрүллэр. Айсен Николаев бу былааны олоххо киллэрэр туһугар өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбатын федеральнай уорганнары уонна тэрилтэлэри кытары утумнаахтык үлэлиирин сорудахтаата.
Балаҕан ыйын 7 күнэ. Өрөспүүбүлүкэ баһылыга оттук сезонугар бэлэмнэнии мунньаҕын ыытта. 23 улууска, ол иһигэр киин куораккаа сылааһы биэрии саҕаланна. Сорох улуустарга нэдиэлэ бүтүөр диэри холбонуоҕа. Өрөмүөн үлэтэ 89% ыытыллыбыт – ааспыт сыллааҕы көрдөрүүттэн 7% үрдүк. Кыстыкка 1001 хочуолунай үлэтин саҕалыыр, ититии ситимин бэлэмэ 94%-ҥа тэҥнэһэр, оттон уу уонна канализация ситимнэригэр – 91%. Айсен Николаев тымныы түһүөр диэри туох баар үлэни түмүктүүргэ соруйда.
Уматыгы тиэрдиигэ туһунан болҕомтону уурдулар. Былааннаммыт кээмэйтэн 67%-нын тиксэрбиттэр. Айсен Сергеевич Бырабыыталыстыбаҕа тиэрдиллибэтэх нэһилиэнньэлээх пууннарга уматыгы таһыыны түргэтэтэргэ уонна үбүлээһин боппуруоһун быһаарарга сорудахтаата. Ил Дархан хочуолунайдар, коммунальнай ситимнэр, саппаас уот линиялара туруктаах үлэлэрин хааччыйары бэлиэтээтэ. Бары сулууспалар чопчу уонна бииргэ үлэлиэхтээхтэр, оттон олохтоохтор туруорсуулара болҕомтото суох хаалыа суохтаах.
Балаҕан ыйын 7 күнэ. Айсен Николав Арассыыйаҕа Ислам Өрөспүүбүлүкэтэ Пакистан Суһал уонна Боломуочуйалаах посола Файсал Ниаз Тирмзины кытта көрсөн, экэниэмикэҕэ, үөрэхтээһиҥҥэ уонна култуура эйгэтигэр сибээһи кэҥэтии туһунан кэпсэттэ. Күндү металлары уонна маһы таҥастааһыҥҥа бииргэ үлэлэһии, туризм уонна үөрэх эйгэтигэр атастаһыы сайдыыта — инники кэскиллээх хайысхаларбыт буолуохтарын сөп. Файсал Ниаз Тирмзи Хотугулуу Илиҥҥи университеты үрдүктүк сыаналаата уонна Пакистантан устудьуон ахсаанын элбэтэр баҕалааҕын биллэрдэ. Пакистааҥҥа мас тардыһыыта сайдан эрэринэн бу көрүҥҥэ туспа болҕомтону уурдулар. Айсен Сергеевич 2027 сылга Пакистаҥҥа мас тардыһыытыгар аан дойду кубогын ыытарга этии киллэрбитин посол бу көҕүлээһини өйөөтө. Маннык турнир национальнай көрүҥмүт сайдарыгар уонна дойдулар икки ардыларыгар сибээс бөҕөргүүрүгэр хардыынан буолуоҕа.
Балаҕан ыйын 8 күнэ. Айсен Николаев дойдубутугар аан бастаан Арассыыйа норуоттарын тылларын күнэ бэлиэтэринэн эҕэрдэлээтэ. Уһулуччулаах бэйиэт Расул Гамзатов төрөөбүт күнүгэр олохтоммут бырааһынньык ураты суолталаах, ол эбэтэр 2026 сыл Россия норуоттарын сомоҕолоһууларын уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Култуура сылынан биллэриллибитэ. «Култуура уонна тыл быстыбат ситимнээхтэр: тыл – норуот кута-сүрэ, устуоруйатын, мындыр өйүн уонна уратытын сиэркилэтэ. Тыл – омук култууратын куодун, омук быһыытынан уратытын, күүһүн төрүтэ. Саха сиригэр төрөөбүт тыллары чөл хаалларарга уонна сайыннарарга биир бастыҥ тиһик баарынан биһиги киэн туттабыт», – диэн бэлиэтиир Ил Дархан. Кини этэринэн, тылы өйүүр уонна сайыннарар судаарыстыбаннай бырагырааманы үбүлээһин кээмэйэ кэнники сылларга икки төгүл улаатан, 2026 сылга 101 мөл. солк. тэҥнэспит. Дьоһун суолталаах бырайыактар олоххо киирэллэр: ойуулуктар оҥоһуллаллар, сыһыарыылар уонна саҥа учебниктар оҥоһуллаллар, кинигэлэр, остуоруйалар бэчээттэнэллэр, сэдэх кинигэлэр сыыппараҕа көһөрүллэллэр. Оҥоһуу өй уонна интэриниэт – кутталы буолбакка, тылы сайыннарарга саҥа кыахтары үөскэтиэхтээх. Төрөөбүт тылынан тахсар үөрэх бырайыактарын, саҥа сыыппара медиаконтенын уонна сыһыарыылары үөскэтии, учебниктары, босуобуйалары, тылдьыттары уонна социальнай суолталаах литератураны таһаарыы бары өттүттэн өйөбүллээх буолуохтара.
Балаҕан ыйын 8 күнэ. Саха сирин кэлэр көлүөнэ миэдиктэрин клиника дьиҥнээх үлэтигэр муҥутуур чугас усулуобуйаҕа бэлэмниэхтэрэ. В.А. Вонгродскай аатынан Дьокускайдааҕы мэдиссиинэ кэллиэһин баазатыгар Бэрэсидьиэн Владимир Путин көҕүлээбит «Ыччат уонна оҕолор» национальнай бырайыак иһинэн үлэлиир «Профессионалитет» федеральнай бырайыагынан аныгы кластеры астылар. Ону тэрийиигэ уонна хааччыйыыга федеральнай грант 60 мөл. солк. тэҥнэстэ. Үөрүүлээх сиэргэ-туомҥа Ил Дархан Айсен Николаев кытынна. Саҥа кластер үлэтин үөрэх тэрилтэтэ төрүттэммитэ 120 сылыгар саҕалаата. Дьокуускай, Алдан уонна Нерюнгри мэдиссиинэҕэ кэллиэстэрин уонна доруобуйа харыстабылын 12 тэрилтэтин түмтэ. «Устудьуоҥҥа бу – аныгы идэни ылан, инникигэ эрэллээх буолуу кыаҕа, балыыһаҕа – бэлэмнээх исписэлиис, оттон дьоҥҥо – дьиэ таһыгар хаачыстыбалаах медицинскэй көмө. 2027 сылга кэллиэс дьиэтигэр хапытаалынай өрөмүөн ыытыллыаҕа, онтон – уопсай дьиэни өрөмүөннүөхпүт», – диэтэ эрэгийиэн баһылыга.
Балаҕан ыйын 8 күнэ. Айсен Николаев Беларусь Өрөспүүбүлүкэтин экэниэмикэтин миниистирэ Юрий Чеботары кытта көрсөн икки өрүттээх оробуочай бөлөх сэттис мунньаҕын түмүктэрин таһаардылар. Итиэннэ Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум кэмигэр Беларусь Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин дьаһалтатын баһылыга Дмитрий Крутойдуун ылыллыбыт сөбүлэһиилэри олоххо киллэрии туһунан кэпсэттилэр. Сүрүн болҕомтону Саха сирин усулуобуйатыгар барсар тиэхиньикэни Беларусьтан тиэйиини кэҥэтиигэ уонна тимир суол быһаччы логистикатын сайыннарыыга уурдулар. Үрдүк технология уонна сыыппаранан киинэни көрдөрүү эйгэлэригэр бииргэ үлэлэһиини туспа көрдүлэр. «Бииргэ үлэлэһиигэ ураты миэстэни устуоруйа өйдөбүлүн харыстааһын ылар. Гомельскай уобаласка Белоруссия сиригэр охтубут саха буойуттарыгар анаан «Өйдөбүнньүк бастионнара» мемориальнай бэлиэ арыллыыта бэлэмнэнэр. Лоевскай оройуоҥҥа сахалартан бастакынан Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Федор Кузьмич Попов көмүллэ сытар. Бу биһиги уопсай устуоруйабыт, ону хайаан да харыстыах тустаахпыт», – диэн Айсен Сергеевич бэлиэтээтэ.
Балаҕан ыйын 9 күнэ. Айсен Николаев Өлүөхүмэ улууһугар үлэлээтэ. Арассыыйа Дьоруойа Виктор Софронов ыҥырыытынан кини төрөөбүт дьиэтигэр сырытта. Биир остуол тула бүтүн дьиэ кэргэн муһунна — ийэлэрэ Галина Нагимовна, аҕалара Андрей Викторович, балта Татьяна, кэргэнэ Александра, уола Максим. Максим оскуолаҕа үчүгэйдик үөрэнэр, аҕата кини ситиһиилэринэн киэн туттар. Дьоруой төрөппүттэрэ этэллэринэн, сулууспалыы сылдьан Виктор кинилэргэ кылгастык: «Үчүгэйбин, үлэлии сылдьабын» диэн суруйар эбит. Ол эрэн ийэҕэ-аҕаҕа бу да тыллар олус күндүлэр.
«Галина Нагимовна уонна Андрей Викторович үлэлээн-хамсаан, бэйэлэрин холобурдарыгар түөрт оҕону иитэн таһаарбыттар. Виктор хорсун санаалаах, тулуурдаах уонна эппиэтинэстээх буолуута дьиэ кэргэҥҥэ иҥэриллибит. Кини билигин өрүү кэтэспит, өйөөбүт чугас дьонун кытта баарыттан үөрэбин. Виктор Андреевиһынан төрөөбүт Өлүөхүмэтэ уонна бүтүн Саха сирэ киэн туттар», – диэн үллэстэр Ил Дархан.
Балаҕан ыйын 9 күнэ. Айсен Николаев Үҥкүр сэлиэнньэтигэр «Поиск» диэн тыа хаһаайыстыбатын кэпэрэтиип үлэтин билистэ. Бу хаһаайыстыба өрөспүүбүлүкэҕэ бурдугу уонна бурдук фураһын оҥорон таһаарар биир бастыҥ тэрилтэнэн буолар. Хаһаайыстыба 1994 сылтан үлэлиир, бурдугунан уонна сиэмэнэн Өлүөхүмэ улууһун уонна ыаллыы сытар оройуоннары хааччыйар. Үс сыллааҕыта өрөспүүбүлүкэ өйөбүлүнэн манна тыһыынча туонна батар бурдук ыскылаатын туппуттара. Бу быһаарыы сөптөөҕүн бигэргэппит: былырыын 532 туонна бурдугу хомуйбуттар, сыллата 77 туоннаны сиэмэҕэ хааллараллар.
«Сиэмэни үүннэрии — бу өрөспүүбүлүкэ аһынан-үөлүнэн куттала суох буолуутун төрдө, онон маннык хаһаайыстыбалары сайыннарар булгуччу наада. Салгыы үлэлииллэригэр кэпэрэтиипкэ сири таҥастыыр саҥа тиэхиньикэ наада. Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр бу боппуруоһу быһаарарга сорудахтаатым», – диэн кэпсиир Ил Дархан.
Өлүөхүмэ оройуонугар былааннаммыт от кээмэйин 80%-тан тахсата бэлэмнээтилэр. Бу тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэрин, бааһынайдар уонна олохтоохтор улахан үлэлэрин түмүгэ. Ол да буоллар, халаан кэнниттэн сорох хаһаайыстыбаларга эбии аһылыкка наадыйаллар. Өрөспүүбүлүкэҕэ эмсэҕэлээбит оройуоннарга көмөҕө өссө 37 мөл. солкуобай ыытылынна, ол онтон Өлүөхүмэ оройуонугар – 14 мөл. солкуобай. Бу үп тыа хаһаайыстыбаларын тэрилтэлэригэр уонна бэйэлэрин кэтэх хаһаайыстыбаларыгар кыһыны туоруулларыгар, сүөһүлэрин ахсаанын тутан хаалалларыгар көмөлөһүөҕэ.
Балаҕан ыйын 9 күнэ. Өлүөхүмэҕэ гаас тарҕатар ыстаансыйаны бу сыл төрдүс кыбаарталыгар үлэҕэ киллэриэхтэрэ. Эбийиэккэ Саха сирин аҕа баһылыга көрдө. Гаас турбатын салаата уонна ыстаансыйа бэлэмнэрэ 98% тэҥнэһэр. Тутар-таҥар үлэ түмүктэммит. Хаалбыт кэмҥэ тупсарыы үлэтин ситэриэхтэрэ, оборудованиены кэлимник боруобалыахтара. Бу соруктары толорорго «Газпром трансгаз Томск» тэрилтэ наадалаах ресурсалары мобилизациялаабыт. Ыстаансыйа чааска 23 тыһ. тахса куб. м. гааһы биэрэр кыамталаах буолуоҕа. Гаас инфраструктуратын сайыннарыы Өлүөхүмэ оройуонугар ураты суолталаах. 2026-2030 сылларга гааһынан хааччыйыы бырагырааматыгар манна 17 нэһилиэнньэлээх пуун, ол иһигэр Өлүөхүмэ киирэр.
Салгыы Ил Дархан улуус дьаһалтатыгар Саха сирин соҕуруу өттүн гаастааһыҥҥа мунньах ыытта. Бу бырагыраама Өлүөхүмэ, Ленскэй, Алдан уонна Нерюнгри оройуоннарын нэһилиэнньэлээх пууннарын хабар. «Сахатранснефтегаз» хампаанньа бөһүөлэктэр истэринээҕи ситимнэр 70%-тан тахсатын болдьоҕун иннинэ тутан бүтэрбит. «Газпром» бөһүөлэктэр икки ардыларынааҕы гаас ситимнэрин уонна гааһы тарҕатар ыстаансыйалары тутууну салгыыр. Өлүөхүмэҕэ саҥа ыстаансыйа үлэҕэ киирдэҕинэ куоракка гааһы биэриэҕэ.
Эрэгийиэн салайааччыта этэринэн, ол да буоллар, хочуолунайдары уонна атын эбийиэктэри бэлэмнээһин ситимнэри тутуу тэтимиттэн хаалан иһэр. Бырабыыталыстыбаҕа муниципальнай тэриллиилэри уонна коммунальнай тэрилтэлэри кытта бу үлэни түргэтэтэргэ, хочуолунайдары гааска көһөрөр боппуруостары быһаарарга сорудахтаата. Ону таһынан олохтоохтор гааска көһөллөрүгэр 150 тыһ. солк. субсидияны биэрии бэрээдэгин суһаллык бигэргэтэр наадатын ыйда. «Бу үлэ сүрүн түмүгүн дьон хас биэрэстэлээх ситим устатынан буолбакка, бэйэлэрин дьиэлэрин иһигэр билиэхтээхтэр. Онон олорор дьиэлэргэ гааһы харгыһа суох тиэрдэр булгуччулаах», – диэтэ Айсен Сергеевич.
Балаҕан ыйын 9 күнэ. Ил Дархан икки сыллааҕыта Өлүөхүмэҕэ Дьиэ кэргэн элбэх хайысхалаах киинигэр сылдарыгар, тэрилтэ эргэ мас дьиэҕэ баара, оҕолору уонна төрөппүттэри көрсөргө усулуобуйата суох этэ. Оччолорго кини Бырабыыталыстыбаҕа оройуон салалтатын кытта бу киини саҥа дьиэнэн хааччыйарга сорудахтаабыта. Бу сорудах билигин туолан, киин саҥа олорор дьиэ бастакы мэндиэмэнигэр үлэлиир — манна сырдык, киэҥ-куоҥ уонна дьиэ кэргэттэргэ, исписэлиистэргэ сөптөөх усулуобуйа тэриллибит. Тэрилтэ үлэлиир ньымата эмиэ уларыйбыт. Ол курдук, дьиэ кэргэттэр араас туспа тэрилтэлэринэн сылдьыбакка, психологическай уонна социальнай өҥөнү, быраастар уонна педагогтар көмөлөрүн биир сиргэ ылар кыахтаммыттар. Аһыллыаҕыттан манна 469 дьиэ кэргэн кэлэ сылдьыбыт. Кинилэргэ көмөнү 28 исписэлиистээх күүстээх хамаанда оҥорор. «Маннык сыһыан өрөспүүбүлүкэ бары оройуоннарын олохтоохторугар баар буолуохтаах. Ол иһин Дьиэ кэргэн элбэх хайысхалаах кииннэрин ситимэ салгыы кэҥиэҕэ», – диэтэ өрөспүүбүлүкэ аҕа баһылыга.
Балаҕан ыйын 10 күнэ. Ил Дархан Саха сирин олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр бырагыраамата олоххо киирбитин 10 сылыгар анаммыт тэрээһиҥҥэ кытынна. «XXI үйэҕэ мин Сахам сирэ» хамсааһыны өрөспүүбүлүкэ бастакы Бэрэсидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев көҕүлээбитин, бу үгэһи сайыннаран, өрөспүүбүлүкэ Үбүн министиэристибэтин хамаандата муниципалитеттары кытта олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр тиһиги оҥорон, бүтүн Саха сирин хабар гына тарҕаппыттарын бэлиэтээтэ. Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 3 тыһ. тахса бырайыак олоххо киирбит. Олор истэригэр суоллар, уунан хааччыйыы тиһигэ, уулуссаны сырдатыы, уопсастыбаннай миэстэлэр, успуорт эбийиэктэрэ уонна култуура дьиэлэрэ бааллар. Барыта 7 млрд солк. тахса үп көрүллүбүт. Мантан биэс миллиардын өрөспүүбүлүкэ уйуммут, икки миллиардтан тахсатын олохтоох бүддьүөттэр, нэһилиэнньэ уонна урбаанньыттар хааччыйбыттар. Айсен Николаев дьон кыттыбыттарын түмүгүн көрөллөрүн уонна кинилэр көҕүлээһиннэрэ төрөөбүт куораттара, сэлиэнньэлэрэ сайдарыгар дьиҥнээхтик дьайарын өйдүүллэрин туһунан эттэ.
Балаҕан ыйын 11 күнэ. Айсен Николаев Алдан улууһугар үлэлээтэ. Томмот куоракка 36 кыбартыыралаах саҥа дьиэҕэ хаарбах туруктаах дьиэттэн көһөр 32 ыалга күлүүстэри туттарда. Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит бырагырааматынан кэлиҥҥи сылларга Алдан улууһугар 3855 ыал көһөрүлүннэ.
Салгыы Томмокко өрүс кытыытынааҕы сир тутуутун бэрэбиэркэлээтэ. 2024 сылга бу бырайыак Арассыыйатааҕы «Куорат эйгэтин бастыҥ бырайыактара» күрэскэ кыайан, дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит «Олох-дьаһах инфраструктуратын сайыннарыы» национальнай бырайыагынан олоххо киирэр. Тутууга федеральнай бүддьүөттэн 100 мөл. солк. көрүлүннэ. Биир килэмиэтир усталаах учаастакка кытыл линиятын бөҕөргөттүлэр, сүрүн тупсарыыны ыыттылар, олохтоохторго табыгастаах буоллун диэн сылаас тохтобул, кафе оҥоро сылдьаллар. Кытылы салгыы тупсарар сорук турар. Ил Дархан бырайыагы оҥорор үлэни түргэтэтэргэ сорудахтаата.
Итиэннэ Томмокко саҥа гаас хочуолунайын тутууну бэрэбиэркэлээтэ. Эбийиэк 90%-на бэлэм. Тутуу «АЯМ тутааччыларын Ассоциациятын» кыттыытынан ыытыллар. Хочуолунайы балаҕан ыйын бүтүөр диэри үлэҕэ киллэрэр былааннаахтар.
Балаҕан ыйын 11 күнэ. Ил Дархан Алдан куоракка олохтоохтору кытта «Үлэҕэ Албан аат куората» стелаҕа сибэкки уурда. Биэс сыллааҕыта Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Алдаҥҥа бу бочуоттаах ааты иҥэрбитэ. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар алданнар 16 туонна көмүһү хостоон судаарыстыбаҕа туттарбыттара. Бочуоттаах ааты иҥэрэр туһунан көҕүлээһини 92 тыһ. тахса киһи өйөөбүтэ.
Айсен Николаев Алдан куоракка Мэҥэ Хаҥалас уулуссатыгар «Олох инфраструктурата» национальнай бырайыагынан суол өрөмүөнүн хаамыытын билистэ. Үлэ 87% ыытыллыбыт. Билигин аспаал-бетон бүрүөһүн үрдүкү араҥатын ууруу бара турар. Эбийиэги балаҕан ыйын бүтүөр диэри туттарар былааннаахтар.
Балаҕан ыйын 11 күнэ. Айсен Николаев Нерюнгри оройуонугар үлэлээтэ. Федеральнай «Лена» айан суолугар Иенгра сэлиэнньэтигэр модульнай полиция саҥа пуоһун аһыллыытыгар кытынна. Манна Саха сирин соҕуруу өттүгэр күн аайы элбэх массыына ааһарын, онон бу пуост бүтүн өрөспүүбүлүкэҕэ ураты суолталааҕын, тирэх пуун буоларын бэлиэтээтэ. Эбийиэк аныгы тэрилинэн хааччыллыбыт, үлэһиттэргэ бары усулуобуйа оҥоһуллубут.
Ил Дархан Иенграҕа саҥа гаас хочуолунайын бэлэмин көрдө. Тутуу түмүктэммит, эбийиэги киллэрэр-көҥүллүүр үлэ ыытыллар. «Сибиир күүһэ» ситимтэн гааһы киллэрэргэ наадалаах инфраструктура оҥоһуллубут.
Балаҕан ыйын 12 күнэ. Ил Дархан Липецкэй куоракка «Төрөөбүт тыл уонна төрөөбүт литэрэтиирэ бастыҥ учуутала» диэн Бүтүн Арассыыйатааҕы күрэскэ ситиһиилээхтик кыттыбыт Саха сирин педагогтарын эҕэрдэлээтэ. Нерюнгритааҕы «Арктика» интэринээт-оскуолатыттан эбээн тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала Надежда Очирова үһүс миэстэни ылла. Уус Алдан улууһун Лөгөйдөөҕү лицей-интэринээттэн саха тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала Валентина Тищенко «Учительскеая газета» туруорбут анал бирииһин «Барыбытын түмэр тыл» номинацияҕа тутта. Бу куонкуруска Сунтаартан «Чолбон» оҕо уһуйаанын иитээччитэ Туйаара Васильева кытынна.
Балаҕан ыйын 12 күнэ. Айсен Николаев Дьокуускайга Адаптивнай үөрэхтээһин комплексыгар 200 миэстэлээх оҕо уһуйаанын уонна 150 миэстэлээх интэринээти аһыы тэрээһинигэр кытынна. Биир сыллааҕыта манна 550 миэстэлээх оскуола үлэтин саҕалаабыта, оттон билигин Арассыыйаҕа маннык хайысхалаах улахан үөрэх комплексын тэрийии түмүктэннэ. Ил Дархан манна оҕо үөрэнэригэр, сайдарыгар, успуордунан дьарыктанарыгар уонна бастакы идэ сатабылларын баһылыырыгар бары наадалаах баарын, табыгастаах усулуобуйа тэриллибитин бэлиэтээтэ. Комплекс Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит «Үөрэхтээһин» национальнай бырайыагын чэрчитинэн оҥоһулунна. Бырайыагы ВЭБ «ПроШкола» хампаанньатын кытта концессионнай сөбүлэҥинэн Сбер өйөбүлүнэн олоххо киллэрдилэр.
Балаҕан ыйын 12 күнэ. Куорат күнүн көрсө Дьокуускайга Губин уулуссатыгар самбоҕа уонна дзюдоҕа саҥа саала арылынна. Айсен Николаев Валерий Керемясов аатынан 3-с №-дээх оҕо успуордун оскуолатын саҥа саалатын аһыллыытыгар кытынна. Манна эдэр самбистар уонна дзюдоистар дьарыктаныахтара. 640 кв. миэтэрэ иэннээх сиргэ 400-кэ диэри оҕо дьарыктаныан сөп, кинилэргэ анаан 30 үөрэтэр бөлөҕү тэрийэр былааннаахтар. Эбийиэк өрөспүүбүлүкэ успуорду уонна физическэй култуураны сайыннарар судаарыстыбаннай бырагыраама чэрчитинэн тутуллунна.
Балаҕан ыйын 13 күнэ. Ил Дархан Дьокуускай куорат төрүттэммитэ 394 сылынан Саха сирин олохтоохторун эҕэрдэлээтэ. 2023–2025 сылларга куорат нэһилиэнньэтин ахсаана 30 тыһыынча киһинэн элбээн, 390,3 тыһыынчаҕа тиийбит. Бу кэм устата 1,4 мөл. кв. миэтэрэ дьиэ тутуллубут, саахалланар кутталлаах дьиэлэртэн уопсайа 15,7 тыһ. кв.м иэннээх сиргэ 1 283 киһи көһөрүллүбүт, оскуолаҕа миэстэ тиийбэтэ 4,5 тыһыынчанан аҕыйаабыт. Киин куорат үүнүүтэ инфраструктураны инники күөҥҥэ сайыннарыыны эрэйэрин, бу үлэ стратегическай олоҕунан дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин сорудаҕынан оҥоһуллубут Дьокуускай агломерациятын маастар-былааны буоларын, инники сылларга киин куораты сайыннарар сүрүн хайысхалары быһаарарын — олорор дьиэни тутууну, тырааныспар, социальнай уонна коммунальнай инфраструктураны, куорат эйгэтин тупсарыыны бэлиэтээтэ Айсен Николаев. Маастар-былаан элбэх бырайыага олоххо номнуо киирбит. Дьиэни тутар кэмбинээти саҥардыы, Саха политехническай лицейигэр салҕааһыны тутуу түмүктэммит. Муусука Үрдүкү оскуолатын тутуута салҕанар, «Спортивнай» уонна «Сулустаах» түөлбэлэри биир кэлим сайыннарар бырайыактар олоххо киирэллэр, саҥа оскуолалар уонна оҕо уһуйааннара тутуллаллар. Өрөспүүбүлүкэ болуоссата, Роман Дмитриев кытыла, Сайсары күөл аттынааҕы уопсастыбаннай эйгэ уо.д.а. саҥардыллыбыт сирдэр куорат олохтоохторун тардар миэстэлэринэн буоллулар.
Балаҕан ыйын 13 күнэ. Айсен Николаев Дьокуускай куорат күнүгэр анаммыт тэрээһиннэргэ кытынна. Градоякутскай Преображенскай кафедральнай собуорга ыытыллыбыт үҥүүгэ мустубут дьоҥҥо туһаайан, православие Дьокуускай уонна бүтүн өрөспүүбүлүкэ үөскээһинигэр, сайдыытыгар ураты оруоллааҕын, мэлдьи үөрэхтээһиҥҥэ уонна сырдатыыга ураты болҕомтотун уурарын, билигин даҕаны кини куорат духуобунай уонна уопсастыбаннай олоҕор суолталаах кылааты киллэрэрин бэлиэтээтэ.
Үгэс быһыытынан куораты төрүттээбит Петр Бекетов пааматынньыгар сибэкки дьөрбөтүн уурда. Дьокуускай баһылыга Дмитрий Садовниковтыын «Эргэ куорат» бырааһынньыктааҕы былаһааккаларынан сылдьан, дьону кытта кэпсэттэ. «Атыыһыт кытыла» бэстибээлгэ уустар маһынан оҥоһуктарын, куорат устуоруйатын түмэлигэр саҥардыллыбыт экспозициялары уонна бырааһынньык иннинэ худуоһунньуктар оҥорбут хартыыналарын көрдө.
Күндү Саха сирин олохтоохторо! От-мас үлэтин үмүрүтэн, кыстыкка бэлэмнэниини түмүктүүр, тымныы тыына биллэн эрэр, ардахтаах, хаардаан да ылар кэмҥэ бэйэни харыстанан, чэгиэн, доруобай буолуохха!
Ааптар: Афанасий Ноев
