СИА: 35 сыл олох үөһүгэр

– СИА саайтын иһитиннэриини бэрэбиэркэлиир курдук ылыналлар. Мин элбэхтик “өскөтүн ол СИА-ҕа тахсыбыт буолла да, ол аата дьиҥнээх” диэни истэбин. Биһиги саайпыт бэрэбиэркэлэммит уонна тоҕоостоох сонуну бэрт түргэнник, тута таһаарарынан ураты. Сонуннар эрэ буолбакка, олох араас эйгэтин хабан суруйуулар тахсаллар.

Биһиги күҥҥэ 80-тан 100-кэ тиийэ сонуну, ол иһигэр ааптардар матырыйаалларын уонна мультимедийнай бырайыактары таһаара олоробут. Улахан суолталаах тэрээһиннэр, сабыытыйалар, холобур, ыһыахха үрдүк сололоох ыалдьыттар эҥин кэлэр буоллахтарына, сүүстэн тахса суруйууну таһаарабыт.

Информация хонуута бэрт тэтимнээхтик уларыйар: субу билигин аҕай улахан суолталаах сонун диэбитиҥ, биэс мүнүүтэнэн кими да соччо интэриэһиргэппэт буолуон эмиэ сөп, атын сонун ордук кэрэхсэтэр буолан хаалыа. Ол иһин биһиги хайаан да олох оргуйар үөһүгэр сылдьыахтаахпыт: тугу да куоттарбат, көтүппэт курдук.

Ыйга саайпытыгар тахсыбыт сонуну хас да мөлүйүөннэ көрөллөр. Киһиргээһин буолбатах: дьон сынньанар, сайын үтүө күннэрин баттаһар, сонуну соччо аахайбат кэмнэригэр – от ыйыгар – 3,2 көрүүлээхпит (просмотр). Тэҥнэбилгэ бэс уонна ыам ыйдарыгар 4,5 уонна 4 мөл. көрүүлээхпит, оттон биһиги ыйдааҕы рекорпут – 4,7 мөл. От ыйыгар элбээбитин сорох соцситимнэр үлэлэрэ атахтанан, дьон информацияны ылыы кылаассыкалыы барыйааныгар – саайка – көспүттэр эбит диэн сибээстиибин.

Биһиги ааҕааччыларбыт эрэ буолбакка, атын эрэдээксийэлэртэн кэллиэгэлэрбит болҕомтолоругар сылдьабыт. Ааҕыныстыбабыт өрөспүүбүлүкэ СМИ-лэрин первоисточнига буолар, биһиэхэ элбэхтик сигэнэллэр. Ааптардарбытын, саайпытын ыйан туран, сонуннарбытын тарҕаталларыттан үөрэбит эрэ.

2014 сылтан СИА өрөспүүбүлүкэҕэ цитаталаныыта инники күөҥҥэ сылдьар. Оттон Уһук Илиҥҥэ биһиги хас да эрэгийиэни хабан үлэлиир PriamurMediaны кытары тэҥнэһэбит. Ити барыта биһиги кэрэспэдьиэннэрбит, фотографтарбыт, эрэдээктэрдэрбит булар-талар, сүүрэр-көтөр сыралаах үлэлэрин түмүгүнэн ситиһиллэр. Мин суруналыыс быһыытынан ааҕааччыларбыт биһигини ааҕалларыттан, тыын суолталаах боппуруостары быһаарарга кыттыһалларыттан уонна тус олохторуттан түгэннэри үллэстэллэриттэн үөрэбин уонна махтанабын.

– СИА биир саайтынан муҥурдаммат, биһигини араас былаһааккаҕа булан ааҕыахха сөп: “ВКонтакте” (https://vk.ru/ysia_news), “Телеграм” (https://t.me/ysiaru), “Одноклассники” (https://ok.ru/ysianews), “Яндекс Дзен” (https://dzen.ru/ysiaru) уонна “Макс” мессенджергэ сайыннарабыт (https://max.ru/ysiaru).

Ыам ыйыгар “Вконтакте” бэрэстэбиитэллэрин кытары көрсөн, бу социальнай ситимҥэ СИА официальнай сирэйигэр өрөспүүбүлүкэ олохтоохторо үгүс информацияны хайдах ылалларын ситиһэргэ тугу гыныахха сөбүн дьүүллэспиппит уонна кинилэр сүбэлэрин туһанан барбыппыт. Ол түмүгэр бэс, от ыйдарыгар 3,5 уонна 7,8 мөл. көрүүлэри (просмотр) ылбыппыт, былырыыҥҥыга холоотоххо, ити 10 уонна 15 төгүл үрдүк. Саха сиригэр 1 мөл. киһи олорор (оҕонньорун-оҕотун ааҕан туран), онон маннык сөҕүмэр түмүгү ылбыппыт – биһигини дойду үрдүнэн сэҥээрэн ааҕалларын туоһута. Ити биһиги үлэһиттэрбит профессионализмнарын көрдөрөр. Тус, бэйэбит ааҕаччыбытын булары сатыахха наада. Биһиги өрөспүүбүлүкэбит сонуннара дойду атын эрэгийиэннэрин олохтоохторун эмиэ интэриэһиргэтэллэрин курдук суруйарга дьулуһабыт.

Арассыыйа иһигэр ордук ааҕалларыгар “Яндекс Дзен” туһалаах. Онно ордук Арассыыйа киин уонна соҕуруу эрэгийиэннэрин олохтоохторо олороллор. Кинилэр биһиги ирбэт тоҥмут, тыйыс тымныыбыт уонна төрүт куукунабыт, уопсайынан, биһиги үөрэнэн хаалбыппытын, кинилэргэ суоҕу, уратыны кэпсиирбитин ордук сэҥээрэллэр. Холобур, тоҥ балыгы хайдах кыһыахха сөбүн туһунан матырыйаалбыт улахан сэҥээриини ылбыта.

– Мультимедийнай бырайыакпыт туһунан кэпсиэхпин баҕарабын. “Акцент” (https://ysia.ru/tag/aktsent/) бырагыраамабытын сөргүттүбүт. Онно интэриэһинэй ыалдьыттары ыҥыран, биэриини устан таһаарабыт. Холобур, өрөспүүбүлүкэ тэрилтэлэрин бэрэстэбиитэллэрэ, АБДь кыттыылаахтара, быраастар, “Союзмультфильм” салайааччыта илэ бэйэтинэн уо.д.а. кэлэн ыалдьыттаабыттара. Билигин Ил Дархаммыт Айсен Николаев интервьютун устан таһаараары бэлэмнии сылдьабыт. Ааҕааччыларбытыгар табыгастаах буоллун диэн, видео-интервью саамай чаҕылхай түгэннэрин сурукка тиһэн саайпытыгар, социальнай ситимнэрбитигэр угабыт.

Былырыын киэҥник биллэр инфлюенсердар Даша Габышеваны уонна Саша Членованы кытары кыттыһан “Саша и Даша” (https://ysia.ru/tag/podkast-sasha-i-dasha/ ) диэн саҥа подкаст таһаарбыппыт. Онно ыалдьыттарбыт интэриэһинэй түгэннэрин, санааларын, ситиһиилэрин кэпсииллэр. Ол видеонан устуубутун социальнай ситимнэрбитигэр уктахпытына, бэркэ сэҥээрэллэр: аныгыскы биэрии ыалдьыта ким буолуоҕун таайа сатыыллар, билэр, сэҥээрэр дьоннорун устарга этии киллэрэллэр.

– СИА, бэриниилээх үлэһиттэрдээх буолан, күн баччаҕа диэри үүнэн-сайдан, үлэлээн кэллэ. Биһиэхэ билигин ааҕыныстыба хара тэриллиэҕиттэн баар, кэлэктииппит сүрэҕэ – Оксана Ноева. Кини олох чаһы курдук үлэлиир уонна кэрэспэдьиэннэри көрөн-истэн, такайан, дьаһайар баар-суох тутаах киһибит. Кинини олус таптыыбыт, харыстыыбыт уонна истэбит. Кини уопута, билиитэ олус сыаналаах.

Эрэдээксийэ сирэйэ – кэрэспэдьиэннэрбит. Дьону кытары уопсай тылы кэбэҕэстик булаллар, ол аата кинилэри итэҕэйэллэр. Хайа эрэ өттүнэн суруналыыс уйулҕаһыт: дьон кэрэспэдьиэҥҥэ кэпсиирин сыыһа-халты, түҥ-таҥ, атыннык иэҕэн таһаарбатын курдук, бэйэтин итэҕэтиэхтээх. Биһиэхэ ааҕааччыларбыт чаастатык долгуйар боппуруостарын быһаартараары, тус олохторун кытары үллэстээри кэлэллэр. Аккаастаммакка көмөлөһө сатыыбыт, кинилэри истэн, балаһыанньаларын үчүгэйдик быһаарсан, эспиэрдэри кыттыһыннаран матырыйаал суруйабыт уонна сүбэ-ама биэрэн баран, салгыы хайдах салалларын кэтээн көрөбүт. Мин санаабар, ити – суруналыыс миссията.

Хас биирдии кэрэспэдьиэммит – универсал, туохтан да иҥнибэккэ, чаҕыйбакка ханнык баҕарар сылтаҕы быһаарсан дьоҥҥо тиэрдэр аналлаах. Ону ааһан, бэйэлэригэр ордук чугас, сөбүлүүр тиэмэлэрин хасыһан суруйаллар: мэдиссиинэ, бэлиитикэ, билим, Арктика уо.д.а. Биллэн турар, дууһаҥ сытар хайысхатын умсугуйан туран суруйаҕын, оччоҕо ааҕааччы сэҥээрэр. Биир сабыытыйаҕа дьон араас санааны этиэн сөп. Оттон суруналыыс толору быһаарсар (компетентный), нейтральнай позицияны тутуһар, хайа да өрүтү истэр уонна ааҕааччы тус түмүктэрин оҥорорун курдук, хайдах баарынан суруйуохтаах.

Биһиги байыаннай кэрэспэдьиэммит Николай Борисов анал байыаннай дьайыы зонатыттан интэриэһинэй түгэннэри аҕалар, байыастар тустарынан кэпсиир. Ити барыта сурукка тиһиллэн, летопись буолан, устуоруйаҕа хатанан хаалар. Олус наадалаах дии саныыбын.

Дьулустаан Сергеев успуорт рубрикатын иилиир-саҕалыыр, мин санаабар, арааһа, Саха сиригэр кинини билбэт спортсмен суох быһыылаах. Саина Титова мобильнай быраастар биригээдэлэрин кытары сылдьыһан, эпэрээссийэ палаататыттан кытары сонуну ыытар уонна араас быһылааҥҥа ылсар саамай түргэн-тарҕан киһибит. Мин санаабар, үлэһити көҕүлүүр хайаан да наада, оччоҕо кини дууһалыын үөрэн, “мин үчүгэй интервьюну суруйдум” эбэтэр “мин ити сонуну ким-хайа иннинэ булан суруйбутум” диэн киэн тутта айымньылаах үлэҕэ түһүнэр.

Эрэдээктэрдэрбит Екатерина Иванова, Ольга Винокурова, Светлана Иванова, Айаал Аргунов, Диана Шамсутдинова уонна сахалыы таһаарыыбыт эрэдээктэрэ Полина Николаева матырыйаалларбытын ааҕааччыга тиийимтиэ буоларын курдук чочуйан таһаараллар. Ити наһаа улахан эппиэтинэс – тиһэх инстанция. Тиэкиһи сыныйан бэрэбиэркэлииллэр, уһун күнү быһа монитор иннигэр олороллор, матырыйаал хаачыстыбалаах буоларын туһугар кыһаллаллар. Тиэкиһи кытары ыкса үлэлэһэр киһи иэйиитэ сүтэн хаалбата олус суолталаах. Оттон айар үлэһиккэ ол чаастатык кэлэр. Оччоҕо эн хаачыстыбаттан ахсааҥҥа көһөн хаалаҕын, улаханнык дьаалайбат, хараҕыҥ уоттаммат, аанньа суруйбат буолаҕын. Хас биирдии үлэһит суруйар сонунугар төрөппүт оҕотун курдук сыһыаннаһыахтаах. Төрөтөр, улаатыннарар, сайыннарар, социситимнэргэ бастакы кылааска курдук атаарар…

35 сыл устата өрөспүүбүлүкэ олоҕун-дьаһаҕын, суолталаах түгэннэрин хаартыска сулууспата хатаан, харайан кэллэ. Салайааччылара Мария Васильева эрэдээксийэ архыыбын күннэтэ хаҥатан, дьаарыстаан угар, ону кэрэспэдьиэннэр уонна эрэдээктэрдэр туһаналлар. Фотокэрэспэдьиэннэр Андрей Сорокин уонна Саргын Скрябин эрэпэртээс оҥоро ханна-ханна тиийбэтэхтэрэй? Иккиэн бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн наһаа үчүгэйдик үлэлииллэр.

Өрөспүүбүлүкэтээҕи медиа-кииммитин солбуллубат салайааччыта Алена Сергеева салалтатынан ботуогураптар, видеографтар, таҥааччы уонна дизайнер үлэлииллэр. Кинилэр сатабылларынан туох да харгыһа суох аан дойду араас муннугун кытары быһа холбонон араас кэмпириэнсийэ ыытыахха сөп. Биһиги саайпыт, соцситимнэрбит “поисковикка” инники сылдьалларын Галина Мозолевская хааччыйар, саайт быстыбат үлэтин сисадмин Евгений оҥорор. Партнёрдарбытын кытары эрэкэлээмэ салаатын исписэлиистэрэ Евдокия, Алина уонна Татьяна креативнай көрүүлэринэн үлэлэһэллэр.

Саайпыт сахалыы таһаарыытын туһунан ойоччу тутан, тоһоҕолоон бэлиэтиэхпин баҕарабын – СИА биир суолталаах, наадалаах элэмиэнэ. Сахалыы биэрсийэбит – Полина Михайловнабыт “оҕото”. Кини күннэтэ сахалыы сонуннары бэлэмниир. Сахалыы суруйууларбытын дьон сэҥээрэр, күүскэ тарҕатар, ыйыталаһар, ааҕааччыларбыт бэйэлэрэ сонуннарын үллэстэллэр. Тус бэйэм сахалыыбытыгар улахан болҕомтону ууран сайыннарыахтаахпыт дии саныыбын. Чахчы, олус инникилээх, наадалаах хайысха – тылы сайыннарыы эрэ буолбакка, бу – “тыыннаах сонун”, саха суругун-бичигин летопиһа.

Мин СИА-ҕа үлэлээбитим 10 ый буолла, бу кэм устата исписэлиис быһыытынан үүннүм-сайынным. Онуоха хамаандам элбэххэ үөрэттэ, уопсай тылы булан, салгыы саҥа саҕахтары арыйарбытыгар суол-иис тобуллубут. Кулун тутартан сорукпут улаатта. Мин билигин “Хард эрэсиимигэр” (саамай муҥутуур, ыарахан түһүмэх – Д.И.) салайааччы оскуолатын ааһа сылдьабын. Иннибэр олус эппиэтинэстээх, улахан соруктар тураллар, үгүстэрэ – тус бэйэбэр саҥалар. Ол эрээри онтон толлон турар санаа суох, хампаанньа үлэлиирин, кэлэктиип улаатарын уонна сайдарын туһугар күүспүн-уохпун ууран үлэлиибин. Бэйэм бэчээккэ, араадьыйаҕа, тэлэбиидэнньэҕэ, пресс-сулууспаҕа, импэрмээссийэ бэлиитикэтин деэпэртээмэнигэр үлэлээбит уопуттаахпын. Ол иһин бу эйгэ хайдах үлэлиэхтээҕин үчүгэйдик өйдүүбүн.

Биһигини ааҕыҥ, сэргээҥ, көрүҥ-истиҥ, өрөспүүбүлүкэ оргуйар олоҕун үөһүгэр тэҥҥэ сылдьыһыҥ!