Ил Түмэн социальнай бэлиитикэҕэ, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Алена Атласова Аҕам саастаах дьон күнүнэн эҕэрдэлээн туран, бу хайысханан туох үлэ ыытылларын билиһиннэрдэ:
— Аҕам саастаах ытык дьоммутугар өр кэмнээх үтүө суобастаах үлэҕит иһин махтанабыт, тулуурдаах, дьулуурдаах буолаҥҥыт, олох араас очурдарын этэҥҥэ туораан кэллэххит.
Аҕа саастаах көлүөнэ туһугар кыһамньылаах үлэ — судаарыстыба социальнай бэлиитикэтин биир сүрүн хайысхата. Кэлиҥҥи кэмҥэ федеральнай таһымҥа биэнсийэни үрдэтэргэ, көмөнү ылыыны судургутарга үлэ ыытылынна. Федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, үлэлии сылдьар биэнсийэлээх дьон страховой биэнсийэлэрэ сыл ахсын үрдээн иһэр, ол тустаах киһи үлэлии сылдьарыттан, эбэтэр үлэлээн бүппүтүттэн тутулуга суох.
Ону таһынан, 80-ын ааспыт ытык кырдьаҕастары, I бөлөххө киирэр инбэлииттэри көрөргө биэнсийэлэригэр туһунан эбилик көрүллэр. Дьон олоҕун уһатарга «Дьиэ кэргэн», «Көхтөөх уһун үйэлэнии» нассынаалынай бырайыактар, судаарыстыбаннай уонна эрэгийиэннээҕи бырагыраамалар үлэлииллэр.
Онно тирэҕирэн, социальнай тэрилтэлэр хааччыллыылларын саҥардаллар, дьиэ усулуобуйатыгар чугаһатан, кырдьаҕастары, инбэлииттэри көрөргө аныгы технологияны киллэрэллэр. Намҥа 2023 с. Т.К. Ядрихинскай аатынан социальнай-геронтологическай киин аһыллыбыта, быйыл бэс ыйыгар Маттаҕа оннук киин баар буолбута.
Дьокуускайга В.П. Решетников аатынан кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр интэринээт-дьиэлэрин саҥардыы улахан үлэтэ салҕанар. Манна 200 эбии миэстэлээх үс этээстээх саҥа куорпуһу туталлар, олохтоохтор олорор усулуобуйаларын дьиэ киэнигэр чугаһатарга кыһаллаллар.
Өрөспүүбүлүкэ кэккэ улуустарыгар куруһуоктары, интэриэстэринэн кулууптары, кырдьаҕас дьоҥҥо сайыҥҥы лааҕырдары арыйан үлэлэтэллэр, социальнай туризмы сайыннараллар. Чуолаан итиниэхэ Алдан уонна Горнай улууһун бэлиэтиэхпин баҕарабын, атын улуустарга эмиэ тарҕатан иһиэххэ наада. Көхтөөх уһун үйэлэниигэ мунииципальнай бырагыраама тирэх буолар, онно бэтэрээннэр түсмүүлэрин этиилэрин учуоттууллар.
Аҕа саастаах көлүөнэ чэгиэн-чэбдик, этэҥҥэ сылдьарын, табыгастаах усулуобуйаҕа олорорун туһугар Ил Түмэн болҕомтотун ууран туран үлэлиир. Социальнай бэлиитикэҕэ, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэт мунньаҕар кырдьаҕас дьоҥҥо социальнай көмө, уһун кэмнээх көрүү боппуруостарын, мэдиссиинэ уонна реабилитация өҥөтүнэн хааччыллыыны көрөбүт, баҕалаах дьоҥҥо үөрэнэргэ-үлэлииргэ, уопсастыбаннай, култуурунай тэрээһиннэргэ кыттарга, успуорка көхтөөх буоларга усулуобуйаны тэрийэбит.
Ил Түмэҥҥэ өрөспүүбүлүкэҕэ 2025-2030 сс. көхтөөх уһун үйэлэниини тэрийэргэ эрэгийиэннээҕи бырагыраама олоххо киириитин дьүүллэһэргэ бырабыыталыстыба чааһа ыытыллыбыта. Ону таһынан, Судаарыстыбаннай Мунньахха аҕа саастаах көлүөнэ олоҕун хаачыстыбатын тупсарарга төгүрүк остуол буолбута. Ол түмүгүнэн социальнай көмөнү, уһун кэмнээх көрүүнү, кырдьаҕастарга уонна инбэлииттэргэ мэдиссиинэ хааччыйыытын тупсарарга этиилэри киллэрбиппит.
Социальнай тэрилтэлэр үлэһиттэрин элбэтэргэ, үлэҕэ саҥа сүүрээни киллэрэргэ, түөһэйбит дьоҥҥо мэдиссиинэ көмөтүн кэҥэтэргэ болҕомто ууруллар.
Ону таһынан, стационарга киирэргэ уочараты аҕыйатарга, судаарыстыбаннай уонна чааһынай социальнай өҥөнү оҥорооччулары өйүүргэ, уопсастыбаҕа аҕа саастаах дьоҥҥо ытыктабыллаах сыһыаны бөҕөргөтөргө, түөкүттэртэн сэрэтэргэ үлэ ыытыллар.
Биһиги уопсай сорукпут — хас биирдии кырдьаҕаска болҕомтолоох сыһыан, хаачыстыбалаах социальнай уонна мэдиссиинэ көмөтө баар буолуохтаах, дьиэҕэ олорон хаалбакка хас биирдии киһи талаанын арыйан, олоххо көхтөөх буолуохтаах. Ону сэргэ чугас дьонун сылаас сыһыана, ытыктабыла, күннээҕи кэпсэтии, сылаас сыһыан баара улахан суолталаах.
Күндү биир дойдулаахтарбыт! Эһиэхэ чэгиэн доруобуйаны, көхтөөх уһун олоҕу, сэргэх санааны, этэҥҥэ буолууну баҕарабын! Аттыгытыгар таптыыр оҕолоргут, сиэннэргит, доҕотторгут, чугас дьоҥҥут куруук баар буоллуннар! Хас биирдии күн үөрүүнү, холку туругу, дьон болҕомтотун, үтүө сонуну аҕаллын!
Источник: Саха парламент саайт
