Тарас Егоров оҕо сааһа Бүлүү Халбаакытыгар ааспыта. Ийэтэ педагог уонна аймахтара үксүн инсэньиэр буолан, кыра сааһыттан тиэхиньикэҕэ сыста улаатан, араас микросхемалары, паяльниктары сатабыллаахтык тутта үөрэммитэ. Ол эрэн бырагыраамалааһынынан Москва куоракка устудьуоннуу сылдьан умсугуйан дьарыктаммыта. Билигин кини Drivee тэхиньиичэскэй сиэрбиһин дириэктэрэ. Тоҕус сыл аннара өттүгэр карьератын атын хампаанньаҕа алын инсэньиэринэн саҕалаабыта.
«Якутия. От первого лица» ЯСИА анал бырайыагар уонна Drivee такси сакааһын сиэрбиһигэр Тарас дэриэбинэҕэ ааспыт оҕо сааһын, алын инсэньиэртэн тэхиньиичэскэй дириэктэргэ дылы үүнүүтүн, хамаандаҕа үлэтин уонна Саха сиригэр IT сайдыытыгар туох көмөлөһүөн сөбүн кэпсээтэ.
Инженер дьиэ кэргэнигэр
— Тарас, оҕо сааһыҥ туһунан кэпсээ. Ханна улааппыккыный, киһи буолан кииллийэн тахсыыгар туох суолталаах түгэннэр дьайбыттарай?
— Мин Бүлүү улууһугар Халбаакы диэн кыра нэһилиэккэ улааппытым. Оҕо сааһым олус үчүгэйдик ааспыта, үгүс бириэмэбин эбэлээх эһэбэр атаарарым. Мин санаабар, тыа олоҕо миигин элбэххэ такайбыта. Ол курдук сайынын от үлэтэ, кыстык маһы бэлэмнээһин, оһох оттуу, оҕуруоту көрүү, сир аһын хомуйуу. Оччолорго тыа олоҕун күннээҕи түбүгүн сөбүлээбэт этим, оттон билигин ол мин киһи быһыытынан сайдыыбар олук уурбут эбит диибин. Тоҕо диэтэргин, эн үлэлээбэтэххинэ туох барыта тохтоон хаалар. Ылсыбыккын ситэриэхтээххин, бүтэриэхтээххин диэн кытаанах ирдэбил туруорар. Кииллийэн тахсыы кытаанах уһаарыллыыта тыа сирин олоҕор сытар.
— Оҕо эрдэххиттэн туочунай билимҥэ, тиэхиньикэҕэ үлүһүйэн барбытыҥ дуу эбэтэр арыый хойутуу интэриэһиргиир буолбутуҥ дуу?
— Мин ийэм алын сүһүөх кылаастарын учуутала буолан, ааҕарга уонна уопсайынан үөрэххэ эрдэ үөрэппитэ. Эһэм, таайдарым бары сибээс инсэньиэрдэрэ этилэр. Онон биһиэхэ куруук электроника сурунааллара, паяльниктар, микросхемалар ыһылла сыталлара. АТС, буоста баара. Көмпүүтэр дэриэбинэҕэ аан бастаан биһиги дьиэбитигэр кэлбитэ. Эһэм үлэтигэр осциллограф, араас прибордар бааллара, үлэлии туралларын көрөрүм, тыас-уус элбэҕэ. Сибээс лииньийэтин өрөмүөннүүллэригэр барсарым.
Бу барыта күүскэ миэхэ бэриллибитэ. Тулабар саҥа технологиялары көрө үөрэммитим уонна, тоҕо эрэ, мин эмиэ инсэньиэр буолуохтаахпын дии саныырым. Дэриэбинэҕэ алтыһар доҕотторум аҕыйахтара, онон дьиэбэр олорон олус элбэҕи ааҕарым, холку майгылааҕым.
— Хаһан аан бастаан IT эйгэтигэр үлэлиир санаа киирбитэй?
— Хойутуу, институкка бастакы дуу, иккис дуу кууруска үөрэнэ сырыттахпына. Оскуолаҕа үөрэнэр кэммэр информатика уруогун соччо сөбүлээбэт этим. Онтон университекка бэртээхэй преподаватель үөрэппитэ, лекциялара олус умсугутуулаахтара. Кини матырыйаалы олус интэриэһинэйдик биэрэрэ. Биирдэ: «Тыый, тоҕо баҕас курутуойай!» — диэбиттээхпин. Онно үөрэнии преподавательтан олус тутулуктааҕын өйдөөбүтүм. Сылы сыллаан өйдөөбөккө кэлбиккин, биирдэ олус атыннык быһаардаҕына, эйиэхэ барыта сатанан барар.
Бу кэннэ бэйэм бырагыраамалааһыны үөрэтэн барбытым. Билэр уолбун кытта ону-маны оҥорон көрбүппүт, араас бырайыактары айбыппыт. Бастакы android смартфоммун ылбытым. Кэргэмминээн сүбэлэһэн «Тылы таай» диэн оонньууну оҥорбуппут, олус бэркэ сатаммыта. Онно өйдөөбүтүм бу эйгэни сөбүлүүр эбиппин. Эбэм «Тылы таай» оонньууну күн бүгүнүгэр диэри оонньуур.
Алын инсэньиэртэн тэхиньиичэскэй дириэктэргэ тиийэ
— Эн үлэҕин ханнах саҕалаабыккыный?
— Көннөрү “android-разработчигыттан” саҕалаабытым. Үлэҕэ киирии кэпсэтиитигэр долгуйбуппун бу билиҥҥэ диэри өйдүүбүн.
— Тэхиньиичэскэй дириэктэр быһыытынан ордук болҕомтоҥ технологияҕа ууруллар дуу, үлэһиттэргэ дуу?
— Биллэн туран, дьоҥҥо. Үлэм сүрүн торумнарын сыныйан көрөр буоллахха, тэхиньиичэскэй өрүтэ олус аҕыйах. Үксүн дьон икки ардыларынааҕы сыһыаҥҥа бириэмэ барар. Мин сороҕор оонньоон этэбин: уопсайынан, тоҕо бу дуоһунас тэхиньиичэскэй дириэктэр диэн ааттанарый диэн. Манна ордук уйулҕаны уонна эмпатияны баһылыаххын наада. Технологияларынан быһаччы инсэньиэрдэр үлэлииллэр. Хамаандабыт наһаа табыллыбыт. Мин уолаттарбыттан олус элбэххэ үөрэнэбин, кинилэрэ суох биһиги маннык элбэҕи ситиһиэхпит суох этэ. Мин соругум: дьон таһаарыылаахтык үлэлииригэр усулуобуйа тэрийии. Билигин коду суруйбаппын даҕаны. Бастаан дириэктэрдиирим саҕана код суруйа сатыырым. Биирдэ уолаттар ыйыппыттара: «Тарас, эн атын кыһалҕаҥ суох дуо?» диэн.
— IT салайааччытыгар эмпаия суолтата тэхиньиичэскэй эспэртиисэттэн итэҕэһэ суох дуо?
— Оннук. Холобурга, хас даҕаны хамаанданы ыҥырабыт уонна биир ыарахана суох бырайыагы биэрэбит. Үгүс хамаанда сорудаҕы кыайыа суоҕа. Итиннэ дьыала тэхиньиичэскэй билиигэ буолбатах. Бэйэ-бэйэлэрин икки ардыларыгар уопсай тылы булар, үлэни-хамнаһы сөпкө аттарар, үлэни хайысхалыыр уонна бэйэ-бэйэлэрин кытта сатаан алтыһар кыахтаах хамаандалар кыайыахтара. Онон аҥардас тэхиньиичэскэй эспэртиисэ ситэтэ суох. Салайааччыга дьону өйдүүрэ, хамаанда үлэтин сатаан тэрийэрэ эмиэ олус суолталаах.
«Олус уһуннук толкуйдуохха сөп, эбэтэр тута оҥоруохха, тэҥнээн көрүөххэ сөп»
— Чопчу сөптөөх хоруй суох буоллаҕына, хайдах быһаарыыны ылыныахха сөбүй?
— Манна контекст мэлдьи суолталаах. Үксүгэр кыра ресурсаны эрэйэр судургу быһаарыыттан саҕалыы сатыыбын. Сөптөөх эппиэти билбэккэ эрэ, тута барытын улаханнык уустугурдар буоллаххына, бу, арааһа, үчүгэйгэ тириэрдибэт. Бастаан кыра хардыыны оҥор, онтон көстөн иһиэ. Биирдэ ханнык хоруй сөптөөх буоларын кыайан быһаарбатахпыт. Өрүттэр чуолаан кинилэр үлэлэрэ сөптөөҕүн итэҕэтиилээх дакаастаабыттара, хас биирдиилэрин киэнэ сөптөөх курдуга. Онон икки эппиэти оҥорон баран, тэҥнииргэ быһаарыммыппыт. Түмүгү уонна сыыппаралары көрдүбүт — биир ньыма ордуга көстөн таҕыста. Ол кэнниттэн мөккүөр бэйэтэ түмүктэннэ. Олус уһуннук толкуйдаан, тугу да оҥоруо суохха сөп. Сороҕор маҥнай боростуойдук оҥорон баран, салгыы тупсаран испит ордук.
— Бэйэҥ уонна хамаандаҥ алҕастарыгар хайдах сыһыаннаһаҕын?
— Мин бэйэм элбэхтик сыыһабын. Холобур, дьону үлэҕэ ылыыга алҕас тахсааччы. Ол аата үлэҕэ ылбыт киһиҥ куһаҕан диэн буолбатах. Сороҕор ол киһи чопчу тэрилтэ тутуһар хайысхатыгар сөп түбэспэт буолар. Түөрүйэни кыанан ылыммат диэн эмиэ баар. Ханнык эрэ быһыыга-майгыга бэйэҥ сыыһаны-халтыны таһарыаххын сөп. Сыыһалар араас буолаллар. Ардыгар тугу эрэ билбэккэҕин сыыспыт буолаҕын. Киһи үлэтигэр суобаһа суох сыһыаннаһан сыыһара – ол олох атын. Тугу да гымматаххына сыыһаны да оҥоруоҥ суоҕа. Онон туох эрэ буоллаҕына, дьону мөхпөккө буола сатыыбын. Мөҕүү үксүгэр көмөлөспөт. Биричиинэтин өйдүүр уонна хамаандаҕа көмөлөһөр быдан суолталаах. Уопсайынан, киһи алҕаһаатаҕына бэйэтэ да буруйданар, алҕас хатыламматын туһугар бэйэтигэр түмүк оҥостунарыгар көмөлөһө сатыыр ордук диэн итэҕэйэбин.
— Эн санааҕар, ханнык технологиялар күннээҕи олоҕу ордук күүскэ уларыталларый?
— Технология уруккуттан баар малы ылан, дьон хайдах туһанарын төрдүттэн уларытар холобурдара миэхэ чугас. Холобур, такси олус өрдөөҕүттэн баара. Дьон куруук кими эрэ ханна эрэ таһара. Ол гынан баран, аныгы IT-сиэрбистэр кэлиилэриттэн бу систиэмэ барыта уларыйан, олус күүскэ түргэтээтэ. Ол аата бу сиэрбискэ наадыйыы баар буолбута ыраатта, оттон технология киниэхэ олох атын таһымнаах, табыгастаах буолууну биэрдэ. Мин санаабар, чопчу маннык уларыйыылар IT күннээҕи олоххо дьайыытын ордук үчүгэйдик көрдөрөллөр.
— Салайааччы буолбуккар, саамай соһуччу туох буолла?
— Биир эрэ өрүттээх кырдьык суоҕун өйдөөһүн буолуо. Салайааччы буоллаххына, эйиэхэ үлэһит кэлэн кыһалҕатын кэпсиир. Эн кинини истэҕин, кини этэрэ сөп курдук. Онтон иккис киһи кэлэн бэйэтин көрүүтүн кэпсиир, ол киһи этэрэ эмиэ сөп. Иккиэн туохха эрэ сыыһар буолуохтарын эмиэ сөп. Хас биирдии киһи бэйэтин тутула баар, ол нөҥүө араас быһыыны-майгыны көрөр. Сороҕор иирсээн көннөрү киһи атын киһи этиитин ситэри өйдөөбөтүттэн үөскүүр.
Инсэньиэр буоллаххына, олоҕуҥ судургу курдук: үлэлиир — үлэлээбэт, сорук туруоруллубут — туруоруллубатах, алҕас баар — алҕас суох. Оттон дьону кытта элбэхтик үлэлээн бардаххына, барыта быдан уустугун өйдүүгүн. Биир суолталаах эппиэт суох. Миэхэ итини өйдүүрбэр интэриэһинэй.
— Эн карьераҕар ордук кутталлаах курдук көстөр быһаарыылар бааллара дуо?
— Кыра эрдэхпиттэн билэрим: өскөтүн туруоруммут сыалыҥ суола элбэх моһоллооох буоллаҕына, ол аата сөптөөх суолу тутуспуккун. Алтыс кылаас кэнниттэн дэриэбинэттэн куоракка үөрэнэ барбытым: бастаан гимназияҕа үөрэнэ киирбитим, онтон лицейгэ көспүтүм. Кэлин Москваҕа көппүтүм. Үөрэнии ханна да чэпчэки буолбатах этэ, саҕаланыытыгар ордук ыарахан, ол гынан баран, билигин өйдүүбүн, ол миэхэ олус элбэҕи биэрбитэ. Салайааччы буоларга этии киллэрбиттэригэр эмиэ ыарахан буолуо дии санаабытым. Саарбахтаабытым, ити эрээри кэргэним олус өйөөбүтэ. Боруобалыахха наада, кыайыаҥ диэбитэ.
— Бүгүн ханнык сатабыл IT-га сайдар баҕалаах киһиэхэ ордук суолталаах буолуой?
— Мин ХИФУ ИМИ устудьуоннарын кытта элбэхтик үлэлиибин уонна үөрэтэбин. Кэм-кэрдии ааһан, саҕаланыытыгар тэхиньиичэскэй эспэртиисэ мэлдьи сүрүн буолбатаҕын бэлиэтии көрбүтүм. Киһи чахчы интэриэстээҕэ тута биллэр: быһаарарга кыһанар, тугу эрэ оҥоро сатыыр, ыйытыылары биэрэр. Кыаллыбатах буолуохтарын сөп эрээри, өйдүүгүн — кэм кэллэҕинэ табыллар.
Устудьуоннары стажировкаҕа ыллахпына, бастатан туран, чопчу маны көрөбүн: үлэҕэ сыһыан, эппиэтинэс уонна үөрэнэр баҕа санаа. Биллэн турар, ханнык эрэ база баар буолуохтаах. Ол эрээри тиийбэт билиини киһи бэйэтэ сайдар баҕалаах буоллаҕына, үөрэнэн ылыан сөп.
Саха сирин IT-тыгар туох нааданый?
— Уон сылынан Саха сирин технологическай дьоҕурун хайдах көрөҕүнүй? Эдэр IT эйгэтин үлэһитэ карьера оҥостуон баҕарар буоллаҕына, хайаан да көһүөхпүн наада диэн өйдөбүлэ суох буоларыгар тугу гыныан сөбүй?
— Кыах чуолкай баар. Бастатан туран, дьонтон уонна эспэртиисэ концентрациятыттан өрүү тутуллар. Бүгүн Саха сириттэн элбэх исписэлиис аан дойду үрдүнэн бөдөҥ технологическай хампаанньаларга үлэлиир уонна улахан уопуту мунньунар. Ол уопуттарын үллэстэн, Сахаларын сиригэр хамаандалары сайыннарарга, саҥа бырайыактары үлэҕэ киллэрэргэ көмөлөһөллөрө буоллар.
Эдэр исписэлиистэргэ уопуту ылар улахан суолталаах. Элбэхтик үөрэниэххэ сөп эрээри, идэ өттүнэн, бастатан туран, дьиҥнээх соруктары толорууга, хамаанда иһигэр үлэҕэ сайдаҕын. Маннык кыах элбиэхтээх.
Тэйиччиттэн олорон үлэ балаһыанньаны улаханнык уларыппыта. Билигин Саха сиригэр олорон эрэ, атын эрэгийиэҥҥэ эбэтэр дойдуга баар хампаанньаҕа үлэлиэххэ сөп — идэҕинэн сайдыыга аны көһөр наадата суох. Ол эрээри хампаанньалар, хамаандалар уонна интэриэһинэй бырайыактар манна бэйэбитигэр үөскүүллэрэ өссө ордук.
Ити барыта бэйэ-бэйэлэрин кытта сибээстээх: уопуттаах исписэлиистэр хамаандалары сайыннарарга көмөлөһөллөр, хамаандалар саҥа бырайыактары, үлэ миэстэлэрин тэрийэллэр, оттон эдэр дьоҥҥо уопут ылан манна сайдар кыах үөскүүр. Сыыйа ол тула саҥа эспэртиисэ мунньуллар.
Блиц
— Эйигин дьиҥнээхтик сөхтөрбүт бастакы тэрилиҥ ол эбэтэр технологияҥ?
— Мин бастакы смартфонум.
— Хамаандаҕар ордук тугу сыаналыыгын?
— Эппиэтинэс.
— Уустук үлэ күнүн кэнниттэн туох көмө буоларый?
— Кэргэним уонна оҕолорум.
— Үлэҥ кэнниттэн ханна ыксыыгын?
— Дьиэбэр.
— Тулхадыйбат санааҥ?
— Чиэһинэй буолуу.
Технология күннээҕи олох ирдэбилин кэриэтэ буолла, дьон күннээҕи олоҕор үгүстүк туһанар, саҥаттан саҥаҕа үөрэнэр уонна ону баһылаан иһэр. Drivee -га бу бириинсип эмиэ үлэлиир: сиэрбис пассажирга уонна суоппарга бэйэ-бэйэлэрин булалларыгар көмөлөһөр, ол гынан баран быһаарыныыны кинилэргэ хаалларар. Пассажир айанын сыанатын туруоруон сөп, оттон суоппар маршрутун, сыанатын эрдэттэн көрөн, сакаас киниэхэ сөп түбэһэрин быһаарыан сөп. Түмүккэ технология хас биирдии киһиэхэ сөптөөх усулуобуйаны бэйэтэ талан, кыаҕы туһанан дуогабардаһарыгар көмөлөһөр.
