18 От ыйа 18.07
  • 20°
  • $ 88,09
  • 96,3

Сэтинньи 21 күнэ. Бикипиэдьийэ «Саха омук» уопсастыба өссө биир дьаһалын туһунан суруйар

09:01, 21 ноября 2020
Текст:
Читайте нас на
Яндекс Новости
ЯДВ

Сэтинньи 21 күнүн Бикипиэдьийэ маннык суруйар: ХНТ — Аан дойдутааҕы телевидение күнэ, Аан дойдутааҕы эҕэрдэлэһии күнэ, Арассыыйа — нолуок органнарын үлэһитин күнэ, Украина — Дьоһун уонна көҥүл итиэннэ Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ. Бу күн Саха сиригэр 1920 сыллаахха «Саха омук» уопсастыба Сэбиэскэй былаас туһугар үлэлииргэ күүстээх дьаһал ылынар.


Түбэлтэлэр

  • 1620 — «Мэйфлауэр» диэн аалынан Англияттан байҕалы туораан кэлбит пилигримнэр Хотугу Америка кытылын булбуттар. Сотору кэминэн кинилэр манна англичаннар бу континеҥҥа бастакы олохтоох холуонньаларын — Плимуту — олохтообуттара. Пилигримнэр олохторун устуоруйата, итэҕэл көҥүлүн көрдөөн далайы туорааһыннара АХШ устуоруйатыгар уонна култууратыгар сүрүн миэстэни ылар.
  • 1699 — Ыраахтааҕы Бүөтүр I рекрут бэбииннэһин туһунан ыйаах таһаарбыт. Маҥнай утаа рекруттары бары сословиелартан ылаллара, рекрутунан аармыйаҕа ыҥырыллыбыт киһи олоҕун тухары саллаат буолара. Рекрукка хомууру кэмиттэн кэмигэр ыраахтааҕы ыйааҕынан ыыталлара. Онтон билиҥҥи курдук призывтаах хомуур 1874 сыллаахха олохтоммута.
  • 1783 — Парижка икки киһи, Жан-Франсуа Пилатр де Розье уонна Франсуа Лоран д’Арланд, аан дойду устуоруйатыгар бастакынан баайыыта суох салгын шаарынан көппүттэр. 25 мүнүүтэ иһигэр салгын шаара 915 миэтэрэ үрдүккэ көтөн тахсыбыт уонна төттөрү түһэн сири булбут.
  • 1877 — Америка айааччыта Томас Эдисон тыаһы суруйар уонна таһаарар тэрили, фонограбы, айбытын туһунан биллэрбит.
  • 1894 — КытайДьоппуон сэриитин саҕана Порт-Артуру дьоппуоннар сэриилээн ылбыттар. Ол эрээри сотору соҕус Арҕаа дойдулар ыгыыларынан Дьоппуон пуорду Кытайга төннөрбүтэ. Үс сылынан Порт-Артуру Арассыыйа бэйэтигэр ылбыта, Чуумпу далайдааҕы флотун баазатынан оҥостубута.
  • 1905 — Альберт Эйнштейн маасса уонна энергия эквивалентнайдарын туһунан ыстатыйата тахсыбыт. Маасса уонна энергия ыккардыларыгар аатырбыт формула арыллыбыт,E = mc².
  • 1920 — РКП(б) Саха сиринээҕи бюрота саха хомуньуустарын уонна хомсомуолларын «Саха омук» уопсастыбаҕа киирэргэ соруйбут. Кинилэр онно бас-көс оруолу бэйэлэригэр ылан уопсастыбаны Сэбиэскэй былаас туһугар үлэлэтиэхтээхтэрэ.
  • 2013 — Украинаҕа бэрэсидьиэн Виктор Янукович Европа Сойууһун кытары ассоциация туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттааһыны тохтоппут. Ол кэнниттэн Евромайдан диэн ааттаммыт маассабай бырачыастар саҕаламмыттар. Үс ыйдаах быыстала суох бырачыастар кэннилэриттэн, онно сүүстэн тахса киһи өлбүтүн кэнниттэн былаас уларыйбыта, Янукович дойдуттан күрээбитэ.

Төрөөбүттэр

Өлбүттэр

  • 1914 — Иван Крафт — 1906-1913 сылларга Саха уобалаһын күбүрүнээтэрэ, 1913-1914 сылларга Енисей күбүөрүнэтин күбүрүнээтэрэ. Кини салайар кэмигэр Саха сирэ балысхан сайдыыны ситиспитэ биллэр: потребительскай уопсастыбалар тэриллибиттэр; булт, балык бэрээдэктэммит; бааннар аһыллыбыттар; сир баайын хостооһуна кэҥээбит; Өлүөнэ өрүһүнэн айан-сырыы обургутук элбээбит; дьүлэйдэргэ, хараҕа суохтарга уонна иирээкилэргэ анал приюттар тутуллубуттар; балыыһа ахсаана 63%, быраастар ахсааннара 73%, биэксэллэр ахсааннара үс төгүл улааппыт; төлөпүөн, телеграф, кинематограф, электричество баар буолбуттар; алын оскуола ахсаана 17 тиийбит; учууталларга педагогика куурустара үлэлээбиттэр; икки мэндиэмэннээх училище уонна дьахталлар гимназиялара тутуллубуттар. Крафт кэпсэтиитинэн Петербуурдааҕы Билим академията Эдуард Пекарскай саха тылдьытын бэчээттээһинин саҕалаабыта, бу тылдьыты сотору кэминэн Мустафа Кемал Ататүрк туурак тылын реформатыгар туһаммыта.
  • 1934 — Герасим Бястинов – Бэс Дьарааһын — прозаик, очеркист. Кини аатын Таатта улууһун Чымнаайы орто оскуолата сүгэр.
  • 1999 — Георгий Масленников — 1943-1946 сыллардаахха ВКП(б) Саха обкуомун бастакы сэкирэтээрэ.
Следите за самым важным и интересным в Telegram-канале и WhatsApp-группе ЯСИА