Өбүгэ саҕана сахалар кымыһы күннэтэ иһэр утах оҥостоллоро, ыалдьыты күндүлүүр-маанылыыр остуолларыгар бастыҥ ас гынар үгэстээхтэрэ. Бу үтүөкэн үгэс арыгы дэлэйиэҕиттэн ыла кэһиллэн, кымыс бэйэтин суолтатын сүтэрээри гынна диэххэ сөп.
Кэлиҥҥи сылларга биэ кымыһын тыа сирин ыһыахтарыгар эрэ иһэр буоллубут. Хаһаайыстыбалар кымыһы оҥоруунан түбүгүрүөхтэрин баҕарбаттар, биэлэрин тутан кымыстааһыҥҥа холоммоттор диэтэхпитинэ бука алҕаһаабаппыт.
Саха төлөннөөх революционера, улахан судаарыстыбаннай, партийнай диэйэтэл Максим Кирович Аммосов өссө 1927 сыллаахха “Автономная Якутия” хаһыакка “Кымыска төннүөҕүҥ” диэн улахан ыстатыйаны суруйан турардаах. Онно кини маннык этэр: “Биһиги эмчиттэрбит профилактическай үлэлэрин кылаабынай соруктарыттан биирдэстэринэн кымыһы астаан дэлэтээһин уонна нэһилиэнньэ барыта иһиитин тэрийиини ааҕыныах тустаахтар. Кымыһы тылынан уонна дьыаланан дьиҥнээхтик агитациялыахтаахтар. Кымыс – Саха сиригэр бүтүннүүтүгэр нэһилиэнньэ эт-хаан өттүнэн чэбдигириитин чулуу средствота. Кымыс – нэһилиэнньэ ыарыылартан быыһаныыта. Онон кымыска төннүөҕүҥ”.
Максим Аммосов бэлиэтээбитин курдук, кымыһы аҥардас эмп уонна оҕо тэрилтэлэригэр эрэ туттуунан муҥурданымыахха, нэһилиэнньэ олоччута күннэтэ туһанар аһылыгын быһыытынан дэлэйдик оҥоруохха, бааһынай хаһаайыстыбалар бэйэлэрэ оҥостон туһаныыларын тэҥэ үүт сыахтарыгар уонна собуоттарыгар дэлэйдик оҥотторон, маҕаһыыннарга куруук атыыланар буоларын ситиһиэххэ. Маныаха эт-үүт оройуоннааҕы кэмбинээтэ нэһилиэнньэ кымыска наадыйыытын толору хааччыйар кыахтаах дии саныыбыт. Хаһаайыстыбалар бэйэлэрэ эмиэ улахан кыахтаахтар.
Кымыстааһыны тэрийиигэ 8-10 кулуннаах биэҕэ суоттаан хаһаайыстыбаларга анал звенолары тэрийиэххэ сөп, дьоҕус анал тутууну ыытыахха.
Биһиги санаабытыгар, кымыһы оҥоруу ночооттоох диир сыыһа. Кымыһы дэлэйдик астаан атыылааһыны табыгастаахтык олохтоотоххо, кини астаныытыгар тахсар ороскуоту бэрт кылгас кэм иһигэр сабыахха сөп. Оттон кымыс дэлэйдик астанан бардаҕына, нэһилиэнньэ кинини ас даҕаны, эмп даҕаны курдук элбэхтик атыылаһыан сөп.
Кымыһы ас даҕаны, эмп даҕаны быһыытынан туһанарга эмп үлэһиттэрэ нэһилиэнньэ ортотугар үгүс өйдөтөр үлэни ыытыллара наадалаах.
Ааптар: Сэмэн Жендринскэй
