2026 сылга Саха сирин тыа хаһаайыстыбатын табаарын оҥорооччулара бэйэлэрин оҥорон таһаарар сиэмэлэрин толору туһанан ыһыы хампаанньатын ыыттылар. Бурдук сиэмэтинэн хааччыйыы 100 бырыһыан буолла. Маннык түмүгү агропромышленнай комплекс тиһиктээх өйөбүлүнэн, ол иһигэр Россия президенэ Владимир Путин туруорбут соруктарын олоххо киллэрии чэрчитинэн ситиһэр кыахтаннылар. Ол туһунан иһитиннэрэр sakha.gov.ru.
Судаарыстыба баһылыга АПК-га технологическай суверенитеты бөҕөргөтүү суолтатын хаста да тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
“Биһиги Россия аграрнай секторын салгыы сайыннарыыга усулуобуйаны салгыы тэрийиэхпит, кини конкуреннаһар кыаҕын уонна технологическай суверенитетын бөҕөргөтүөхпүт, селекция уонна генетика эйгэтигэр, тыа хаһаайыстыбатын техникатын уонна ас- үөл оборудованиетын, саҥа ветеринарнай препараттары оҥорууга бэйэбит научнай үлэлэрбитин көҕүлүөхпүт», — диэн Владимир Путин тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнүн көрсө видео-ыҥырыытыгар бэлиэтээтэ.
Саха сиригэр бу соруктар «Развитие растениеводства» биэдэмистибэ бырайыагын чэрчитинэн быһаарыллар. 2026 сылга онно 270 мөл.солк. көрүллүбүт, ол иһигэр федеральнай бюджеттан 12,8 мөл. солк уонна өрөспүүбүлүкэттэн 257,2 мөл. солк. көрүллүбүт. Сыл бастакы аҥарыгар 207,9 мөл.солк. — сыллааҕы былаан 77% — на туолла. Быйылгы сылга өрөспүүбүлүкэ 100% бурдук сиэмэтинэн хааччылынна.
«Судаарыстыба өйөбүлүнэн сиэмэ пуондатын саҥардар кыахтанныбыт, элитнай сиэмэни атыылаһар кыахтанныбыт. Быйыл бурдук үүнүүтэ былырыыҥҥытааҕар үрдүк. Биһиги кыһаллыыбыт наадалааҕын көрөбүт, ол биһигини салгыы үлэлииргэ көҕүлүүр», — диэн Уус Алдан улууһун «Биэттэ-Агро» ХЭО салайааччыта Василий Сивцев үллэһиннэ.
Олохтоох сиэмэни тутаах хааччыйааччыларынан «Биэттэ-Агро» ХЭО уонна бааһынай хаһаайыстыба-ИП Илларионов Д.В. (Уус Алдан улууһа), «Амма» АУо (Амма улууһа), «Кладовая Олекмы» ХЭО, «Поиск» СХНПК (Өлүөхүмэ улууһа) уонна «Нюрбинская кормовая кампания» ХЭО (Ньурба улууһа) буоллулар.
«Бурдук сиэмэтинэн толору хааччыллыы — бу сиэмэ хаһаайыстыбаларын өйөөһүҥҥэ, элитнай сиэмэни атыылаһыыны субсидиялааһыҥҥа уонна хаһаайыстыбалар икки ардыларынааҕы атастаһыыны сайыннарыыга былааннаах үлэ түмүгэ. Ити өрөспүүбүлүкэ үүнүүтүн үрдэтэргэ уонна ас-үөл куттала суох буолуутун бөҕөргөтөргө кыах биэрэр. Бурдук секторыгар уонна сүөһү аһылыгын оҥорон таһаарыыга ситиһиилэр Саха сирин баһылыга Айсен Николаев бигэргэппит тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыы өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-техническэй бырагырааматын көмөтүнэн өрөспүүбүлүкэ биирдиилээн тэрилтэлэрэ ылар сири оҥоруу үрдүк таһымын уонна хаачыстыбалаах научнай өйөбүлүн кытта үгүс өттүнэн сибээстээхтэр», — диэн эрэгийиэн тыатын хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирин солбуйааччы Сахаяна Павлова бэлиэтээтэ.
Саха сирин тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин дааннайынан, бурдук быйыл 11,2 тыһ.га иэннээх сиргэ (былаантан 90,3%) ыһыллыбыт: сэлиэһинэй — 1187 га, ньэһимиэн — 2074 га, эбиэс — 7887 га, күһүҥҥү оруос — 47 га. Биир сыллаах от сиэмэтинэн хааччыйыы 80% этэ — тиийбэт 450 туонна Алтаай кыраайыттан, Новосибирскай уонна Тюмень уобаластарыттан аҕалыллыбыт. Тэрээһиннээх хаһаайыстыбаларга хортуоппуй сиэмэтигэр наадыйыы 5600 туонна этэ: дефицит хаһаайыстыбалар икки ардыларынааҕы атастаһыы (366 туонна) уонна Иркутскай, Амурскай уобаластартан уонна Приморскай кыраайтан киллэрии суотугар толоруллубута.
4336 туонна элитнай уонна репродукционнай сиэмэни оҥорон таһаарыыга 10 сиэмэ хаһаайыстыбатыгар 18,98 мөл.солк. кээмэйдээх судаарыстыба өйөбүлэ ыытылынна. Өссө 15 мөл.солк. «Наука» ХЭО бастакы сиэмэни сайыннарыыга бэрилиннэ.
2026 сылга өрөспүүбүлүкэҕэ 42 туонна оригинальнай хортуоппуй сиэмэтин, 42,8 туонна бурдук сиэмэтин суперэлитатын уонна 0,92 туонна аһылык култууратын суперэлитатын оҥорон таһаарар былааннаахтар.
Ылыллар дьаһаллар көдьүүстэрин статистика бигэргэтэр: 2025 сыллаахха Саха сиригэр бурдук валовой хомуйуута 47% улааппыт уонна 15 тыһыынча туонна кэриҥэ тиийбит — бу сүүрбэччэ сыллааҕыта муҥутуур көрдөрүү хатыланыыта буолбут.
