Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум XI пленарнай мунньаҕар Уһук Илини салгыы сайыннарыыга саҥа соруктары туруорда. Чуолаан, дойду баһылыга Уһук Илин эрэгийиэннэригэр үһүс оҕо төрөөтөҕүнэ бэриллэр үрдэтиллибит төлөбүрү 2030 сылга диэри уһатарга эттэ.
Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн өйөбүлэ Саха сиригэр социальнай бэлиитикэ сүрүн соруктарыттан биирдэстэрэ буоларын быһыытынан, бу миэрэ салҕанара ураты суолталаах.
Саха сирин дьиэ кэргэттэрэ маннык быһаарыы иһин махтаналлар.
«Уһук Илиҥҥэ үһүс оҕо төрөөһүнүгэр үрдэтиллибит өйөбүл миэрэлэрэ салгыы бэриллэр буолаллара үчүгэй. Биһиги дьиэ кэргэммитигэр түөрт кыыс баар: уон түөрт, аҕыс, үс уонна биир саастаахтар. Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр былырыын Айсен Николаев көҕүлээһининэн, төрдүс уонна онтон кэлэр оҕолорго эмиэ эрэгийиэннээҕи ийэ хапытаала бэриллэр. Кыра кыыспытыгар бу үбү ылбыппыт, ону таһынан «Үйэ оҕолоро» тус сыаллаах хапытаалы, — диэн махтанна элбэх оҕолоох ийэ Цветана Михайлова.
Уопсайынан, Уһук Илини салгыы сайыннарыыга саҥа соруктар экэниэмикэни, энэргиэтикэни, тырааныспар инфраструктуратын, дьиэ кэргэн өйөбүлүн, инвестициялары тардыыны уонна дьон олоҕун хаачыстыбатын үрдэтиини хабаллар.
«Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Владимирович Путин Уһук Илини сайыннарыы биһиги дойдубут хайа да усулуобуйаҕа бастакы суолталаах соруга буоларын өссө төгүл бигэргэттэ. Бу биһиги итэҕэл мандааппыт. Дойду баһылыгын быһаарыыларын көмөтүнэн, Уһук Илин социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыыга инники күөҥҥэ тахсар тэтими көрдөрөр», — диэн Арассыыйа бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы — Арассыыйа бэрэсидьиэнин Уһук Илин федеральнай уокурукка боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ, ВЭФ бэлэмнэнии уонна ыытыы тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Юрий Трутнев бэлиэтээтэ.
Сүрүн соруктартан биирдэстэринэн Трансарктическай тырааныспар көрүдүөрүн сайыннарыы буолар. Бэрэсидьиэн муора пуортарын, ол иһигэр Саха сиригэр Тиксии пуордун, саҥардар, хотугу логистика көдьүүһүн үрдэтэр уонна аныгы тырааныспар инфраструктуратын тэрийэр наадатын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Бу хайысха сайдыыта өрөспүүбүлүкэ Арктика оройуоннарыгар, хотугу таһаҕаһы таһыыга уонна саҥа экэнэмиичэскэй бырайыактары олоххо киллэриигэ ураты суолталаах.
Владимир Путин энэргиэтикэҕэ туспа болҕомтотун уурда. Уһук Илин экэниэмикэтин сайдыыта саҥа энэргиэтикэ кыамталарын уруккутааҕар инники күөҥҥэ тутан оҥорууну уонна инфраструктураны саҥардыыны ирдиир. Саха сиригэр бу сорук нэһилиэнньэлээх пууннары уотунан хааччыйыыны кытта ситимнээх, ону тэҥэ бөдөҥ бырамыысыланнас уонна инфраструктура бырайыактарын олоххо киллэриини.
Биир сүрүн соругунан Уһук Илиҥҥэ бэйэтигэр айылҕа баайын оҥорон таһаарыыны сайыннарыы буолуоҕа. Туһаайыытыгар бэрэсидьиэн Саха сиригэр баар кокстанар чох Элгэтээҕи учаастагын санатта. Сорук — баай ресурсалаах база сайдыыта үрдүк эбиллиилээх бородууксуйаны оҥорон таһаарыыны, саҥа тэрилтэлэри уонна эрэгийиэннэргэ үлэ миэстэлэрин тэрийиини кытта дьүөрэлэһиэхтээх.
Уһук Илин куораттарын маастар-былааннарын олоххо киллэрии салҕаныаҕа. Саха сиригэр бу үлэ Дьокуускайы уонна Нерюнгрины хабар уонна социальнай, хомунаалынай, тырааныспар уонна куорат инфраструктуратын кэлим саҥардыыны көрөр.
Инвестициялары тардыы эйгэтигэр эмиэ саҥа соруктар турдулар. 2027 сыл тохсунньу 1 күнүттэн Уһук Илиҥҥэ урбааҥҥа биир кэлим чэпчэтиилээх эрэсиими киллэрии былааннанар. Бу инвестордар үлэлэрин усулуобуйатын ордук өйдөнүмтүө оҥорорго уонна саҥа бырайыактары саҕалыырга көҕүлүүр аналлаах. Саха сиригэр бу бырамыысыланнаһы, энэргиэтикэни, тырааныспар инфраструктуратын, Арктика зонатын уонна урбааны сайыннарарга эбии кыахтары биэрэр.
Өрөспүүбүлүкэ аҕа баһылыга Айсен Николаев федеральнай киин көҕүлээһиннэрэ эрэгийиэн инники күөҥҥэ тахсар сайдыытын стратегиятыгар толору сөп түбэһэллэрин уонна дьон олоҕун хаачыстыбатын үрдэтиигэ үлэлииллэрин бэлиэтээтэ.
Владимир Путин креативнай экэниэмикэ кэскиллэригэр болҕомтотун уурда. Туһаайыытыгар айар урбааны сайыннарыы инфраструктуратыттан холобур быһыытынан Саха сиринээҕи «Үлэ кыбаарталын» бэлиэтээтэ. Креативнай индустриялары сайыннарыы экэниэмикэни диверсификациялыыр уонна эдэр дьоҥҥо саҥа кыахтары арыйар хайысхалартан биирдэстэринэн ааҕыллар.
Бэрэсидьиэн ыйбыт соруктара Уһук Илин сайдыытын саҥа түһүмэҕин төрүтүнэн буолуохтаахтар. 2036 сылга диэри макро-эрэгийиэн үүнүүтүн инники күөҥҥэ тахсар тэтимин оннунан хаалларарга, инфраструктураны уонна экэниэмикэ аныгы салааларын сайыннарарга, инвестициялары тардарга уонна дьон олороругар, үлэлииригэр табыгастаах усулуобуйалары тэрийэргэ сорук турар.
