Оҕо сааспытыттан табаарыстар суолларбыт тус-туспа буолла…
Дойдубутугар анал байыаннай дьайыыга мобилизация биллэриллибитигэр, Нам улууһун Хамаҕаттатыттан Ярослав Замятин 61424 байыаннай чааска Еврейскэй Автономнай уобалас Биджан полигонугар 69-с батальоҥҥа тиийбитэ.
Төһө эмэ доруобуйатынан дойдутугар ыыппыттарын үрдүнэн, дьылҕата таайан, кыккыраччы аккаастаан сулууспалыырга хаалар. Бу курдук судургу майгылаах, тугу барытын баары-баарынан туох да кэтэх санаата суох көнөтүнэн ылынар, дойдуларыгар бэриниилээх төһөлөөх уол баҕа өттүнэн хаалан, АБДь-га барбыта буолуой?!?
Кулун тутарга ыраас халлааҥҥа этиҥ этэринии, Нам улууһун бар дьонугар ыар сурах кэлэр – Ярослав Замятин дьоруойдуу оҕунна! Хамаҕаттаҕа – ыар сүтүк. Эдэрдиин-кырдьаҕастыын, бука бары таптыыр оҕобут, бырааппыт, убайбыт, доҕорбут Ярослав Иннокентьевич Замятин сүрэхпитигэр, санаабытыгар куруук баар буолуоҕа. Билигин биһигиттэн ирдэнэр – салгыны хамсатан улахан тыас-уус таһаарбакка, аһара аймаммакка доҕорбут ыраас дууһата тахсар суолугар мэһэйдэспэккэ атаарыы! Ол аата, кини сирдээҕи олоҕо манан бүппүтүн туоһулуур «үөһээҥилэр» суруктарыгар суруллубуту ылынарга тиийэбит.
Байыаннай дьайыыга сылдьар кэмигэр ыаллыы олорор убай доҕотторо Анатолий, Денис Находкиннар куруук көмө ыыта олорбуттара, сибээһи туталлара. Манан бигэргэнэр – олоххо дьиҥ доҕоттор үчүгэй да, мөлтөөбүт да кэмҥэр сыһыаннара уларыйбата. Ярик биһигини кытта бииргэ буолбутун устата олох очурдарыгар оҕустарбыттарга биир-биэс тыла суох бэйэтин өттүттэн туох көмө баарынан куруук көмөлөһөрө. Сарсыҥҥыга туга да суох хаалар күннээх буоллахпытына, наада буоллаҕына, тугу барытын умнан көмөҕө кэлэр кини үтүө майгытын Иван Ильин, Анатолий, Денис Находкиннар уонна да атын убайдарбыт салгыыллар.
Замятиннар ыалга саамай кыралара, бырааттара 1992 сыллаахха күн сирин көрбүт Ярослав Замятин сирдээҕи олоҕуттан кэпсиэхпин баҕарабын. Биһиги Ярослав Замятинныын 7-8 сааспытыттан сайын Хамаҕаттаҕа “Ыһыах Ыспыт” диэн сиргэ доҕордуу сыһыаммыт саҕаламмыта. Ол курдук, Яриктыын биир иһиттэн аһаан, биир ороҥҥо утуйан, барытыгар бииргэ тутуспутунан улааппыппыт. Эрэллээх табаарыһым Ярик, эн сөбүлээн ааттыыргынан мин эйиэхэ куруук Алешабын!
Биир түгэн, бэйэтин лаппа кыанар тустуук буола үүнэн тахсыахтаах табаарыһым туһунан “Түһүлгэ” норуот айымньытын киинин үлэһиттэрэ маннык ахталлар: хайалара да сатаан тахсыбатах кулууппут кырыыһатыгар ыттан тахсан кырыыһа оҥорбута. Бастакы да, иккис да кэлэн оҥорооһунугар бэрт имигэс туттунуулаах уол бэйэтин лаппа кыанара тута көстөрө.
Уол оҕото, дьэ, ону тэҥэ араас аһы астыырын сөбүлүүрэ. Холобура, устудьуоннуур сылларбар Хамаҕаттаҕа таҕыстахпына табаарыһым сөбүлүүр аспын плов уонна пицца оҥорорун үөрэ-көтө аһыырбыт. Бэһис кылаастан саҕалаан, уолбут муус устар 22 күнүгэр төрөөбүт күнүгэр бэйэтэ бэлэмнээн оҥорор шашлыгын буһаран “биһиги шашлык кэмин бастакы аһааччыларабыт” диэччибит.
Өссө 12 сыл анараа өттүгэр, 2011 сыллаахха ааппын уларыттарбыппар маҥнай “Алеша, ээ бырастыы гын, Харысхан” диэн дьээбэлээн, мичилийэн турар сирэйин бу баардыы өйдүүбүн. Ол курдук, дьоҥҥо-сэргэҕэ Харысхан диэн аат бүтэһиктээхтик иҥэригэр, доҕотторбуттан маҥнайгынан өйөөбүттэртэн биирдэстэрэ. Кэлин, хас да сыл буолан баран, Булуҥ улууһуттан Нам улууһугар көһөн кэлбитим кэннэ, дьиэ кэргэммэр ыалдьыт буолуохтааҕа, дьиэбин-уоппун көрүөхтээҕэ кыаллыбатаҕа…
Маҥнай доҕорум суох буолбутун “Намҥа груз-200 иһэр. Хамаҕаттаттан Замятин диэн” истэн бараммын, ол этиллибити кытта олох сөпсөһүөхпүн баҕарбатарбын даҕаны, төһө да өйбүн-санаабын кытта охсустарбын, ол кини этэ…
Киһи дьиктиргиэх, байыаннай дьайыыга айаннаабыттартан Ярик соҕотох Замятин буоларын өйдөөн тураммын, бэйэм да билбэппинэн “Хамаҕаттаҕа өссө ханнык Замятиннар баалларай?” диэн төбөбөр үгүс санаа ытыйыллыбыта… Ис турукпун аймаабыт сураҕы истиэм икки күн иннинэ, киһи кутун-сүрүн баттыыр халлааҥҥа санаам эмискэ түспүтэ, туохтан эрэ ытырыктаппытым уонна ол күн аат эрэ харата тас хаҕым сылдьыбыта. Тоҕо эрэ ол күн, оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар биир доҕорбутун сүтэрбит курус күммүтүн эмискэ санаан кэлбитим…
Үчүгэй, ыраас дууһаны үөһээ мэҥэ халлааҥҥа ыраастыыллар диэн ааттааччылар. Биирдэ улахан суол саахалыгар түбэһэн балыыһаҕа баар кэмигэр, Тиксииттэн кэлээт долгуйан, киниэхэ тиийбиппэр, күлэн бычыгырыы-бычыгырыы сэһэргэһэн кытаанах санаалааҕын өссө төгүл көрдөрбүтэ. Оннук кини сэмэй, сырдык ыралаах, ыраас үтүө уол этэ.
Ярик туһунан ол түүн үгүһү эргитэ санаабытым. Эһэбин Алексей Дорофеевич Попову сүтэрбитим курдук, бу түгэҥҥэ харахпыттан аргыый таммахтар субуруйан түспүттэрэ… Оо, ыраатта даҕаны эбит кутурҕан, аһыы уутун көрбөтөҕүм… Хамаҕаттаҕа төрөппүттэрим дьиэлэригэр Ярик эһэбинээн тэҥ саастаах дьон курдук кэпсэтэллэрэ харахпар сүппэттии өйдөбүнньүк хартыына буолан, кинилэри санатыаҕа. Иккиэн санааларынан майгыннаһан ылаллар да эбит, кимиэхэ да, тугу да кэпсээбэккэ сүрэхпэр кистээбит санаам – эһэбин тиһэх суолугар атаарар күнүгэр кэлэн быраһаайдаспатаҕым миэхэ олоҕум устата ыар баттык буолуоҕа.
Истиҥ доҕорум Яригы кытта бүтэһик көрсүһүүбүтүгэр “эн оҕолордооххун, оҕолоруҥ туһугар олор” диэбитэ…
Кыра эрдэхпиттэн кинилэр дьиэлэрин дьиэ оҥостон, оҕо, хоноһо буолан алтыспыт чугас дьиэ кэргэммэр, ийэлэригэр Светлана Никитичнаҕа, бииргэ төрөөбүт эдьиийдэригэр Марияҕа, Дарияҕа, убайдарыгар Никитаҕа, Гаврилга, сиэн балтыларыгар Аленаҕа, Прасковьяҕа, аймахтарыгар дириҥ кутурҕаммын тиэрдэбин.
Бииргэ сулууспалыыр уолаттарын хабыр кыргыһыыттан быыһаан, бэйэтин сырдык тыынын толук уурбута. “Орден мужества” ылбыт доҕорбут аатын үйэтитэргэ, кэлэр көлүөнэҕэ аата ааттанарыгар хас биирдиибит эбээһинэс сүгэр.
Суруйда чугас табаарыһа Алеша — Харысхан Попов.
