Улуу Кыайыы күнүн көрсө Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үүнэр көлүөнэ тыйаатыра сыл ахсын бэтэрээннэргэ умнуллубат бэлэхтэри оҥорор. Ол үтүө үгэһинэн, ыам ыйын 6 күнүгэр тыйаатыр Дьокуускай куорат Губинскай уонна Октябрьскай уокуруктарыгар олорор тыыл, үлэ бэтэрээннэригэр, сэрии оҕолоругар уонна анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын дьиэ кэргэттэригэр Михаил Шолохов аатырбыт «Киһи дьылҕата» айымньытынан турбут испэктээги бэлэх уунна.
Ытыктабыллаах көрөөччүлэри кэрэчээн артыыс кыргыттар үөрэн-көтөн эҕэрдэлии көрүстүлэр, Георгиевскай лиэнтэлэри түөстэригэр ииллилэр. Испэктээк иннинэ кинилэри РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ норуодунай артыыһа, тыйаатыр уус-уран салайааччыта Алексей Павлов истиҥник эҕэрдэлээтэ. Кини Аҕа дойду сэриитигэр Улуу Кыайыыны кимнээх уонна төһөлөөх ыараханнык ситиспиттэрин умнуо суохтаахпытын, өйдүүрбүт тухары модун күүстээх уонна биир сомоҕо буоларбытын тоһоҕолоон эттэ.
Испэктээккэ сүрүн дьоруой Андрей Соколов оруолун РФ үтүөлээх артыыһын үрдүк аатын адьас соторутааҕыта сүкпүт Федот Львов олус итэҕэтиилээхтик, чаҕылхайдык толорон көрөөччү кутун тутта. Дьоруой ыар дьылҕата, бүтүн дьиэ кэргэнин сүтэриитэ, күүстээх санаата уонна кырачаан Ванюшаны (Антон Афанасьев толоруутугар) көрсөн саҥаттан аҕа буолуута хас биирдии көрөөччү сүрэҕин уйадытта, хараҕын уутун тохто.
85 хаарыгар үктэммит сэрии сылларын оҕото Лариса Максимова испэктээк туһунунан санаатын үллэһиннэ:
— Биһиги үһүс көлүөнэ оскуолатын «Сайдам саас » уус-уран куруһуогар сылдьааччылар 16 буолан кэлэн Үүнэр көлүөнэ тыйаатыра туруорбут «Киһи дьылҕата» испэктээгин астына, догуйа көрдүбүт. Киирэр ааҥҥа норуодунай артыыс Алексей Павлов киирбит көрөөччүлэри кытта илии тутуһан эҕэрдэлии көрүстэ. Байыаннай таҥастаах кыргыттар, Георгиевскай лиэнтэни түөспүтүгэр анньан, бырааһынньык тыынын киллэрдилэр.
Быыс аһыллаатын кытары, тыйаатыр уус-уран салайааччыта Алексей Павлов сэриигэ хорсуннук сылдьыбыт аҕатын, тыылга үлэлээбит ийэтин туһунан истиҥник-иһирэхтик аҕынна. Испэктээккэ сэрии кытаанах тургутуутун барытын этинэн-хаанынан билбит, тапталлаах кэргэнин, оҕолорун, табаарыстарын сүтэрбит, билиэҥҥэ түбэһэ сылдьыбыт, сору-муҥу туораабыт саллааты РФ үтүөлээх артыыһа Федот Львов итэҕэллэхтик оонньоон киһини долгутта. Онон, тыйаатыр бары үлэһиттэригэр бэртээхэй испэктээк иһин барҕа махтал.
Кэлбит дьон СӨ култууратын үтүөлээх диэйэтэлэ, тыйаатыр сүрүн режиссера Александр Титигиров талааннаах, бары өттүнэн табыллыбыт туруоруутун, эдэр артыыстар Сахаайа Сидорова (кэргэнэ Ирина), Никита Соловьев (уола Анатолий), Кирилл Рожин (лааҕыр тойоно Мюллер), Ньургун Черов (взводнай), Спартак Ларионов (таҥнарыахсыт Крыжнев) оруоллары толорууларын бары олус сөбүлээн өлгөм ытыс тыаһын бэлэхтээн бардылар.
Испэктээккэ сиэн кыыһын кытта сылдьыбыт СӨ култууратын туйгуна Екатерина Бубякина идэлээх киһи быһыытынан маннык сыанабылы биэрдэ:
— Сиэн кыыһым испэктээги хайдах өйдүүрэ, ылынара буолла диэн долгуйбутум. Тус бэйэм режиссер Александр Титигиров айымньылаахтык, көрөөччү санаатын ситимин батыһан, табан туруорар ньымаларын сэргии олордум. Артыыстар толорууларын биир тыынынан, хас биирдии тылы иҥэринэн (сахабыт тыла баайа, эриэккэһэ) дьоруойдары кытта бииргэ буоллубут.
Саллаат “… дьиэбэр буомба кэлэн түспүтэ…” диэбитигэр оҕом соһуйан илиибин тутан олордо. Кыракый уолчаан “Аҕаа…” диирин кытары, иккиэн харахпыт уута кэлэн, биир долгуҥҥа олордубут. Билиҥҥи кэм киһитэ сэрии эрэ буолбатын, тулаайах оҕо, төрөппүт оҕотун сүтэрбэтин диэн эмиэ айманар эбээт.
Оҕо сырдык ыраас дууһатын хамнатан, үтүөнү-кэрэни иҥэрэр Үүнэр көлүөнэ тыйаатырын дьоһуннаах испэктээгин кэннэ сиэн кыыһым “Киһи ытыыр гына хайдах артыыстыыллара буолуой?” – диэн ыйытта. Онон, бары артыыстарга махтал! Айар үлэҕит ыһыллыбыт сиэмэ буолан, кэнчээри ыччакка кэрэни, үйэлээҕи үүннэрэ турдун!
Ити курдук Үүнэр көлүөнэ тыйаатыра бэтэрээннэргэ, аҕам саастаах дьоҥҥо долгутулаах да, үөрүүлээх да түгэни бэлэхтээтэ. Санатар буоллахха, «Киһи дьылҕата» испэктээк улахан сыанаҕа иккис эрэ көстүүтэ. Аан бастакытын былырыын, Улуу Кыайыы 80 сылын бэлиэтээһин иитинэн, сэтинньи 15 күнүгэр Саха тыйаатырыгар көстүбүтэ, суруйда Үүнэр көлүөнэ тыйаатырын пресс-киинэ.
