2026 сыл – Саха сиригэр көҥүл тустуу сайдыбыта 70, олимпиецтарбыт Монреаллааҕы оонньууларга өрөгөйдөрүн 50 сыллаах үбүлүөйдээх сыллара. Онон кэрэ бэлиэ кэмҥэ саха тустуутун саҕалаабыт, төрүттээбит үтүөлээх дьоммутун ахтан-санаан ааһар тоҕоостоох.
Аҕыйах хонуктааҕыта биһиги, ССРС спордун маастара, Саха сирин үтүөлээх тренерэ Прокопий Иванову кытта биллиилээх бөҕөс уонна тренер Николай Петрович Неустроевка ыалдьыттаатыбыт.
-Николай Петрович, бүгүн биһиги эйиэхэ анаан, саха тустуутун биир төрүттэспит киһи, Егор Дмитриевич Кычкин туһунан сураһаары, кинини ахтан-санаан ааһаары кэллибит. Баһаалыста дьэ, Егор Дмитриевич туһунан тугу этиэххиний?
— Егор Дмитриевич Кычкины мин 1974 сыллаахха Томпоҕо көрбүтүм. Онно Николай Тарскай кубогар көҥүл тустууга Саха сирин биирдиилээн уонна хамаанданан бастыыр иһин чемпионата ыытыллыбыта. Ол чемпионат Хаандыгаҕа, Егор Дмитриевич этии киллэриитинэн, көҕүлээһининэн тэриллибитэ. Оччолорго кини номнуо республикаҕа биллэр-көстөр талааннаах салайааччы этэ. Томполор сүрдээҕин ытыктыыр, билинэр киһилэрэ эбит этэ. Уҥуоҕунан кыра эрээри, сэргэх тыллаах-өстөөх, сүрдээх сытыы-хотуу, энергиялаах киһи курдук көрбүтүм.
Чемпионат кэмигэр, саҕаланыаҕыттан бүтүөр диэри тустууга сылдьыбыта, көрбүтэ. Егор Дмитриевич – Николай Тарскайдыын улахан доҕордууларын, тустууну Саха сиригэр иккиэн бииргэ төрүттээбиттэрин эрдэттэн истэн билэр этим. Ол иһин, республика тустууга чемпионата Томпоҕо буолуута, Е.Д. Кычкин өҥөтө буолуохтаах диэн өтө сэрэйэбин. Кини, Тарскай дьыалатын салҕааччы диэххэ сөп.
Томпоҕо күрэхтэһии үрдүк таһымнаахтык ыытыллыбыта. Тустуу икки күнү быһа кулуупка буолбута, көрөөччү лыык курдук мустубута. Чемпионаты үөрүүлээхтик аһыыга Егор Дмитриевич Кычкин, Н.Н. Тарскай туһунан уонна тустуу сайдыытын туһунан уоттаах-төлөннөөх тыл эппитэ. Ону дьон саҥата суох чуумпуран истибитэ. Уопсайынан, нууччалыы-сахалыы тэҥинэн үчүгэйдик саҥарар, тыл этэр, араатар эбит этэ. Оннук өйдүүбүн. Ол саҕана мин номнуо тустан бүтэн, көҥүл тустууга Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатын старшай тренеринэн үлэлээн эрэр кэмим этэ.
Ол да кэнниттэн, куоракка ыытыллар Н.Н. Тарскай чемпионаттарыгар Егор Дмитриевиһы көрөр этим. Кини куруук бочуоттаах миэстэҕэ олорооччу. Манна даҕатан эттэххэ, Е.Д. Кычкины, Томпоҕо тустууну саҕалаабыт киһинэн ааҕабын. Оройуон салайааччытынан үлэлии олорон спорт маастардара Юрий Васильевы, Михаил Аммосовы ыҥыран аҕалан олохтоон, усулуобуйаларын тэрийэн, бу тренердэр оҕолору, ыччаттары эрчийэн, билигин Томпо улууһа – көҥүл тустууга Виктор Лебедев курдук аан дойду икки төгүллээх чемпионнаах.
Николай Николаевич Тарскай, Егор Дмитриевич Кычкин курдук дьон баар буоланнар, көҥүл тустуу Саха сиригэр сайдыбыта. Саха уолаттара тустуунан дьарыктанан төрөөбүт дойдуларын ааттаппытара, бэйэлэрэ дьоҥҥо-сэргэҕэ, уопсастыбаҕа биллэр, ытыктанар дьон буолбуттара.
Арба, Егор Дмитриевиһы аан бастаан 1964 сыллаахха Дьокуускайга ыытыллыбыт Н.Н. Тарскай иккис чемпионатыгар көрбүт эбиппин. Онно мин 19-таах сылдьан дойдубуттан, Абыйтан кэлэн тустан, 63 киилэҕэ Сергей Иванов уонна Николай Григорьев кэннилэриттэн үһүс бириистээх миэстэни ылбытым.
Онно, Егор Дмитриевиһы күрэхтэһии кэмигэр сыанаҕа бочуоттаах ыалдьыттар остуолларыгар олорорун көрбүтүм. Эдэрчи санаабар, туох тойоной дии санаабытым. Оччотооҕу спорт уонна тустуу салайааччылара, биллиилээх тустууктар, тренердэр олох кинини кытта сэргэстэһэ сылдьаллара. Улахан салайааччы буоллаҕа, оччоттон. Биллиилээх тренердэр Николай Волков, Дмитрий Коркин, Василий Румянцев, Кирилл Григорьев, спорт үлэһитэ Иннокентий Ушницкай уо.д.а. бииргэ алтыһан үлэлээбит буоланнар, олох Егор Дмитриевич таһыгар сылдьааччылар.
Егор Дмитриевич Кычкины – салайааччы быһыытынан үрдүктүк сыаналыыбын. Спорт, чуолаан тустуу эйгэтин дьоно барыта кинини билэллэрэ, ытыктыыллара. Бэйэтэ сүрдээх сайдыылаах, үрдүк культуралаах, дьаһаллаах, тэрээһиннээх, таһымнаах киһи этэ. Егор Дмитриевич үтүө аата сөргүтүллүөхтээх, кини аата үйэтитиллиэхтээх дии саныыбын. Холобур, Е.Д. Кычкин аатынан тустуу күрэхтэһиитин тэрийэр буоллар, үчүгэй өйдөбүл буолуо этэ. Кини дьыалата салҕаныахтаах, үлэлээбит үлэтэ сыаналаныахтаах дии саныыбын.
Манна даҕатан эттэххэ, Саха АССР үтүөлээх тренерэ Николай Николаевич Волков аатын эмиэ сөхсүтүөххэ, үтүөтүн умнумуохха наада. Тоҕо эрэ кэнники сылларга кинини умнан кэбистилэр.
“ДЬУЛУРҔАНТАН”: Николай Петрович Неустроев 1945 сыл атырдьах ыйын 14 күнүгэр Абыйга төрөөбүтэ. Көҥүл тустууга ССРС спордун норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах маастара. Хапсаҕайга Саха АССР спордун маастара. Тренердэрэ: И.В. Павлов, Н.Н. Волков. ССРС чемпионатын боруонса призера (1970), РСФСР чемпиона (1970), Советскай Союз чемпиона (1971), Саха сирин чемпиона (1967, 1969, 1970, 1973), элбэх Бүтүн Союзтааҕы турнирдар кыайыылаахтара. Саха АССР (1975) уонна РСФСР (1985) үтүөлээх тренерэ. Абый улууһун бочуоттаах гражданина.
Тустан бүтэн баран өрөспүүбүлүкэ хамаандатын старшай тренеринэн, судаарыстыбаннай тренеринэн үлэлээбитэ. Билигин Дьокуускайга бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор.
Ааптар: Петр ПАВЛОВ
