“Сайылыктарга билигин саамай үүттүгэннээх кэм. Ол гынан баран үлэһит илии тиийбэтэ, бастайааннай үлэһит суоҕа атахтыыр. Биһиги сылдьар кэммитигэр Абаҕа икки сайылыгынынан, Оһохтооххо уонна Дьаамҥа күннэтэ 2 туонна үүт ыана турар. Бөтүҥҥэ эмиэ быйыл икки сайылык холбоһон Дьаамҥа түөрт ыанньыксыт 2 тонна курдук үүтү Чапчылҕаҥҥа үүт собуотугар ыыталлар, 100 киилэ курдугу ньирэйдэргэ иһэрдэллэр. Онтон “Соморсун” хаһаайыстыбатын Сиэгэ Тиит сайылыгар икки ыанньыксыт 187 киилэ үүтү ыы олороллор”, — диэн Александра Николаевна бэҕэһээҥҥи сырыыны билиһиннэрэр.
Иккис күн Чакыр, Болугур уонна Амма Наахара хайысханан сырыттылар. Чакырга “Кэскил” ХЭТ ыанньык сүөһүтэ турар Улахан Алааска баар сайылыгар уопсайа алта ыанньыксыт оннугар үс ыанньыксыт үлэлии сылдьар. Онон үлэһит илии суох буолан икки төгүл ноҕоруусканы илдьэ сылдьаллар.
“Хамнаспыт кэлбэтэҕэ ыраатта, кулун тутартан тугу да ыла иликпит. Салайааччыбыт да кэлэ сылдьыбат. Баран хаалыахпын баҕарабын да, ынахтарбын аһынан барбаппын. Билигин бэйэм 58 ынаҕы ыы сылдьабын, икки ыанньыксыттарым 40-тан тахсалыы ынахтаахтар. Күҥҥэ тонна курдук үүтү ыыбыт. Былырыын игин хамнаспытын кэм төлүүллэр этэ. Билигин буоллаҕына туох да суох. Икки устудьуоннаахпын, биирим быйыл 11 – с кылаас. Сайын урут тахсан көмөлөһөллөр этэ. Быйыл хамнас да суох диэн тахсыбатылар. Үлэлииргэ олус ыарахан буолла”, — диэн ферма старшайынан сылдьар Надежда Оконешникова этэр.
Надежда Ивановна үлэлээбитэ ыраатта, үлэһит суох буолан, ыанньыксыттыырын таһынан өссө асчыттыыр эбит.
“Быйыл сайылыкпытыгар үчүгэй, мэччирэҥнээх. Кураан буолан кэм суоллаахпыт. Уопсайа 180-ча ынах ыанар. Үлэһит илии тиийбэтэ улахан кыһалҕа буолла. Бу алта ыанньыксыт оннугар үс ыанньыксыттаахпыт. Хамнаһы кулун тутартан ыла иликтэр. Ол улахан биричиинэ буолар. Икки эрэ ыанньыксыттаах этим. Билигин үүт таһааччы тырахтарыыспын, сөбүлэһэн, ыанньыксыттата сылдьабын. Эрдэ күнүс ыы сылдьыбыппыт. Билигин кыайбаттар, онон иккитэ ыыбыт. Онон үүппүт аҕыйаата. Бостуукка икки оскуола оҕото көмөлөһөр”, — диэн «Кэскил» ХЭТ биригэдьиирэ Светлана Григорьева билиһиннэрэр.
Хамнас боппуруоһа сытыытык “Болугур” хаһаайыстыба Липпэлээх сайылыгын ыанньыксыттара эмиэ эттилэр. Манна букатын да ыанньыксыт суох буолан биир бөлөҕү, ол эбэтэр 20-тэн тахса ынаҕы сыһыыга ыытан кэбиспиттэр. Ыыр киһи суох. Үс ыанньыксыт 86 ынаҕы ыы сылдьаллар. Күҥҥэ тоннаттан тахсаны ыыллар. Манна курааннаан мэччирэҥ да мөлтөх эбит. Аны сотору кэминэн, биир ыанньыксыт бүтээри сылдьар, осеменатор эрээри күүс-көмө буолан ынах ыы сылдьар эбит. Онон ол ынахтара эмиэ хайдах буолаллара биллибэт. Бу үүттүгэннээх сайыҥҥа маннык балаһыанньа буола турар.
“Уопсайынан хамнас диэни ааспыт сылтан үчүгэйдик билбэккэ сылдьабыт. Ыам ыйыгар кэм ботуччу биэрбиттэрэ. Сайын ыһыах саҕана 5000 солк авансанан биэрбиттэрэ. Онон бүттэ. Быйыл бүтүөм дии сылдьабын. Чааһынайдарбын көрүөм, улахан хотон туттаары сылдьабын. 14 ыанар ынахтаахпын. Үүт туттарабын. Мэччирэҥ суох буолан үүттэрэ кыччаата. Оппут да аанньа үүммэтэ. Саатар хамнас кэмигэр кэлэн иһэрэ буоллар. Салайааччыбыт билсэ да кэлбэт. Хааччахпыт да күрүөтэ өрөмүөннэммэтэ”, — диэн өр сыл бу хаһаайыстыбаҕа бэриниилээхтик үлэлии сылдьар, ферма старшайа Татьяна Иванова санаатын этэр.
Дьэ кырдьык истиэххэ ыарахан. Бэйэ бородууксуйатын дэлэтэбит дии олорон, манна үлэлии сылдьар дьоммут хас эмэ ыйынан хамнас диэни ылбакка олороллоро сүрдээх суол дии. Татьяна Афанасьевна, Надежда Ивановна курдук өр сылларга бэриниилээх үлэһиттэр тулуйбакка, этэллэригэр диэри “ресурстара” бүтэн, тулуйалларын ааһан бүттэхтэринэ, ким ынах ыырый, үрүҥ илгэни дэлэтэр диэн ыйытыаҕы баҕарыллар.
Арай үчүгэй настарыанньалаах Үлэ Дьоруойа Петр Ионович Яковлев үлэлээн аҕай ааспыт алааһыгар, Арыы Алааска үлэлии -хамсыы сылдьаллар эбит. Манна Амма Наахара нэһилиэгин Пахомовтар бааһынай хаһаайыстыбаларын сайылыга баар.
“16 ынахтаахпын. Күҥҥэ 150 киилэ үүтү ыыбын. Ынах ыыр аппарат алдьанан билиҥҥитэ илиибинэн ыыбын. Сарсыарда 5 чаастан тахсабын. Бурдук биэрэбит. Барыта этэҥҥэ. Хамнаспын ый аайы төлүүллэр. Үчүгэй. Былааммын толоруох курдукпун”, — диэн этэр бу хаһаайыстыбаҕа төрдүс сылын үлэлиир Николай Макаров.
Өссө манна ньирэйдэр эмиэ тураллар. Ахсааннара 22. Ону Степан Илларионов көрөр -истэр. Комбикорм сиэтэр, обрат да иһэрдэр эбит. Ньирэйдэр туруктара үчүгэй, сүүрэн моторуһаллар. Тыһаҕастар оҕолоро кыра соҕустар диэн этэллэр. Онон кинилэри ордук көрөллөр эбит. “Күһүн кыстыкка үчүгэй туруктаах киириэ этилэр буоллаҕа” дэһэллэр үлэһиттэр. Атын дьоҥҥо да үлэлии сырытталлар, олох бэйэлэрин хаһаайыстыбаларын курдук кэпсииллэрин, кыһаналларын көрөн киһи астынар.
Дьэ бу курдук сайылыктарга төһө да үлэһит илии тиийбэт буоллар, бэриниилээх үлэһиттэр баар буолан күннэтэ үүт ыанар, нэһилиэнньэ үүт бородууксуйатынан хааччыллар. Инникитин үлэһиттэр хамнастара бириэмэтигэр төлөнөрө үрдүкү салалтанан быһаарыллара, боппуруоһу күүскэ туруорара уолдьаспыт. Салгыы балаһыанньа көммөтөҕүнэ ынах ыыр киһи суох буолар кутталлаах, суруйда “Амма олоҕо” хаһыат.
