Тэтиҥ, хатыҥ уонна маҥан тэллэйдэри кэтэһэбит: миколог Дьокуускай ойуурдарыгар хаһан тэллэй үүнэрин туһунан кэпсээтэ
От ыйын ортотугар Саха сирин сорох оройуоннарыгар түспүт дохсун ардах тэллэй маассабайдык тахсарыгар ситэтэ суох. “Чуумпу булт” таптааччылара тыа быйаҥын хомуйууну хаһан саҕалыылларын туһунан ЯСИА-ҕа ирбэт тоҥ биологическай проблемаларын институтун үлэһитэ, миколог Людмила Михалева кэпсээтэ.
Тэллэй маассабайдык тахсарыгар ураты усулуобуйалар наадалар
«Мин уонна билэр дьонум ааспыт нэдиэлэ бүтүүтэ Дьокуускай таһынааҕы ойуурдарга бара сырыттыбыт, онно тэллэй суох, оннооҕор сытыйбыт уонна ардах да тэллэйэ да суохтар. Ардахтаах нэдиэлэ тэллэй маассабайдык тахсарыгар көмөтө кыра буолла. Бу биир ардаҕынан тутуллубат уустук хамсааһын.
Тэллэй аннынааҕы чааһа тиллэригэр, улаатарыгар уонна астанарын туһугар наада: тэҥ сиик, сылаас күн-дьыл, онтон тымныыттан “стресс”. Бу усулуобуйаларга эрэ эттиктэр астаналлар», — диэн Людмила Михалева кэпсээтэ.
Саха сиригэр тэллэйдэр кэлэр нэдиэлэ саҕаланыытыгар тахсыахтарын сөп
Миколог этэринэн, ааспыт ардахтар билигин да тэллэй маассабайдык тахсарыгар сөп буолбатахтар. Ол гынан баран, бу нэдиэлэ бүтүүтэ эбэтэр кэлэр нэдиэлэ саҕаланыытыгар үүнүөхтэрин сөп.
«Саха сиригэр бэс ыйын бүтүүтэ – от ыйын саҕаланыытыгар сүрүннээн кураан уонна куйаас этэ, оройуоннарга IV-V кылаастаах баһаартан кутталлаах эрэһиим биллэриллибитэ. Маннык усулуобуйаҕа мицелий «уһуктубакка» хаалар уонна сайдыбат. Ааспыт ардахтар кэнниттэн улаатарга барбыта гынан баран, астанар эттиктэр үөскүүллэригэр өссө бириэмэ наада. Тэллэй эмбриона тахсыаҕыттан буортан быгыар диэри ортотунан 10 күн ааһыахтаах. Оттон күүстээх соҕус ардахтар нэдиэлэ эрэ түспүттэрэ.
Мин эрэнэбин, бу нэдиэлэ бүтүүтэ эбэтэр кэлэр нэдиэлэ саҕаланыытыгар тэллэйдэр ойуурдарга тахсан барыахтара. Тэллэй маассабайдык тахсарын чопчу сабаҕалыыр табыллыбат — үүнүү ардаҕынан эрэ буолбакка, атын фактордарынан эмиэ тутулуктаах: сир кырыһа уонна салгын температурата хамсааһынынан, ойуур алдьаныытынан, мас сааһынан уонна элбэх атыттарынан. Ону таһынан, айылҕа фактордарын таһынан, мицелий сайдыытыгар зондировщиктар үлэлэрэ эмиэ дьайар», — диэн Людмила Михалева кэпсээтэ.
Ханнык тэллэйдэри хомуйуохха сөбүй
«Өскөтүн бары табыгастаах усулуобуйалар холбоһор түгэннэригэр, ходуһаларга уонна оҕуруоттарга шампиньоннар, оттон ойуурдарга сайыҥҥы тэллэйдэр: хатыҥ, тэтиҥ тэллэйдэрэ, маҥан тэллэйдэр, бастакы бэс масленоктара, сыроежкалар уонна волнушкалар тахсыахтарын сөп. Бастакы тэллэйдэри ойуур ыллыктарын кытыыларыгар уонна хатыҥ уонна бэс эдэр мастар анныларыгар көрдүүр ордук. Тэллэйи сарсыарда эрдэ, киһи аҕыйах эрдэҕинэ хомуйар ордук.
Атырдьах ыйын саҕаланыытыгар груздь тахсыан сөп, ол эрэн бу хаппырыыс тэллэй, биэс сылга биирдэ үүнүүнү биэрэр. Атырдьах ыйыгар, түүннэр сөрүүн буоллахтарына, күһүҥҥү үүнүүнү кэтэһэбит: рыжиктар, бэс уонна тиит масленоктара, моховиктар», — диэн миколог эптэ.
Хаартыска: ЯСИА саайта
