Муус устар 27 күнүгэр биһиги биир дьоһун суолталаах бырааһынньыгы бэлиэтиибит. 1922 сыллаахха саха норуотун уһулуччулаах уолаттара Максим Аммосов, Платон Ойуунускай, Исидор Барахов, Степан Аржаков, Степан Васильев уонна кинилэр биир санаалаахтара Саха АССР төрүттээн биһиги судаарыстыбаннаспыт олугун уурбуттара. Саха сирэ уонунан сылларга сайдар саргылаах сарсыҥҥыта түстэммитэ. Ол кэмтэн сэттэ уон сыл ааспытын кэнниттэн 1992 сыллаахха Өрөспүүбүлүкэ Бастакы Бэрисидьиэнэ Михаил Николаев уонна кини соратниктара Саха сирэ Арассыыйа Федерациятын биир бөдөҥ, модун кыахтаах субъегын быһыытынан эрэллээхтик сайдар дьылҕатын быһаарбыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт Сокуонун көҕүлээбиттэрэ.
Бүгүн биһиги ааспыты киэн тутта эргиллэн көрөн, бу сыллар усталарыгар Саха сирэ Уһук Илин сайдыытын хамсатар күүһүнэн буолбутун бэлиэтиибит. Биһиги ситиһиилэрбит — бу Саха сирин олохтоохторун күүрээннээх үлэлэринэн ситиһиллибит чопчу кирбиилэр. Биһиэхэ Арассыыйа Федерациятын уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин 115 тыһыынча үлэ бэтэрээнэ баар.
Биһиги үлэбит тумус хайысхата — Саха сирин олохтоохторун уйгута. Доруобуйа харыстабылын, үөрэх, олорор дьиэнэн хааччыйар уонна демография боппуруостарын быһаарар аналлаах “Дьиэ кэргэн”, “Олоххо анаммыт инфраструктура”, “Уһун уонна көхтөөх олох” уонна “Ыччат уонна оҕо” национальнай бырайыактары олоххо киллэрэргэ 2026 сылга бүддьүөт бары таһымыттан 36,19 млрд. солк., ол иһигэр федеральнай бүддьүөттэн 26,25 млрд. солк. көрүлүннэ.
Оҕо төрөөһүнүн ахсаанынан өрөспүүбүлүкэ Уһук Илиҥҥи федеральнай уокурукка бастакы, Арассыыйаҕа 10‑с миэстэлээх. Оҕолор аҥаардарын кэриҥэ элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрүүр, билигин Cаха сиригэр 34,5 тыһ. элбэх оҕолоох ыал баар.
Өрөспүүбүлүкэҕэ олоҕу олоруу уһуна үрдүүр, Арассыыйа орто көрдөрүүтүн куоһарар, Уһук Илиҥҥэ — муҥутуур уһун.
Кэнники уон сыл өрөспүүбүлүкэ үгүс эйгэҕэ тэтимнээх сайдыыны көрүстэ. РФ Бэрэсидьиэнэ Владимир Владимирович Путин 2026 сылы Арассыыйа норуоттарын сомоҕолоһууларын сылынан биллэрбитэ. Саха сиригэр биллэриллибит култуура сылыгар култуурабыт уонна духуобунаспыт үгэс буолбут сыаннастара барыбытын өссө күүскэ сомоҕолуулларыгар уонна бөҕөргөтөллөрүгэр кыаллары барытын оҥоруохпут.
Бу дьоро күн биһиги сүрэхпит уонна Үрдүк Айыылартан көрдөһөр көрдөһүүбүт Арассыыйа куттала суох буолуутун уонна саргылаах сарсыҥҥытын саа-саадах тутан көмүскүү сылдьар уолаттарбытыгар ананар. Биһиги буойуннарбыт аҕа көлүөнэ албан ааттаах үгэстэрин салҕаан, өстөөҕү хорсуннук суоһараллар, Ийэ дойдуларын иннигэр ытык иэстэрин чиэстээхтик толороллор. Кыайыы туһугар өрөспүүбүлүкэ барыта сомоҕолоһон, бигэ тыылы хааччыйабыт, фронт туһугар саҥа технологиялары айабыт, буойуннарбыт дьиэ кэргэннэригэр дьоһун болҕомтону уурабыт. Биһиги дьоруойдарбытынан муҥура суох киэн туттабыт уонна дойдуларыгар, дьиэлэригэр-уоттарыгар кыайыы көтөллөөх төннөн кэлэллэрин күүтэбит!
Күндү биир дойдулаахтарым! Биһиги киэҥ-куоҥ сирдээх-уоттаах, тыйыс айылҕалаах эрээри муҥура суох тапталбытын иҥэрбит Сахабыт сирин сүрүн баайа — туруу үлэһит, сөҕүмэр талааннаах, модун санаалаах дьоно-сэргэтэ. Эһиги хас биирдиигит төрөөбүт сиргит чэчирии сайдарыгар тус кылаатын киллэрэр. Биһиги биир киһи курдук сомоҕолоһор дьоҕурбут, айар-тутар дьулуурбут, өбүгэбит мындыр үгэстэригэр тирэхпит хайдахтаах да уустук кэми туоруурбутугар уонна дьулуһар чыпчаалларбытын дабайарбытыгар төһүү буолуохтара диэн бигэ эрэллээхпин.
Эһиэхэ хас биирдиигитигэр, тапталлаах өрөспүүбүлүкэбитигэр олорор хас биирдии дьиэ кэргэҥҥэ кытаанах доруобуйаны, дьолу, уҕараабат эрчими, тапталы, эйэлээх олоҕу, уйгуну баҕарабын! Эһиги дьиэҕитигэр-уоккутугар мэлдьи өйөһүү-өйдөһүү, сылаас сыһыан, таптал тоҕуоруйдун, оттон төрөөбүт Сахабыт сирэ саҥа кирбиилэргэ бигэтик хардыылаатын!
Айсен Николаев, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана
