Саха сирин уонна Арктиканы сайыннарыы кэмитиэтин кэҥэтиллибит мунньаҕа буолла. Уһук Илин уонна Арассыыйа Арктикатын зонатын биир кэлим инникилээн сайдар территория туһунан сокуон барылларын бакыата дьүүллэннэ. Мунньахха Судаарыстыбаннай Дуума солбуйааччы бэрэссэдээтэлэ Александр Жуков, Уһук Илин уонна Арктиканы сайыннарыыга миниистирэ Алексей Чекунков, кини бастакы солбуйааччыта Виталий Алтабаев, Ааҕар балаата аудитора Наталья Трунова, Амур уобалаһын губернатора Василий Орлов, Забайкальскай кыраай губернатора Александр Осипов, Чукотскай автономнай уокурук Думатын бэрэссэдээтэлэ Леонид Николаев, Судаарыстыбаннай Дуума дьокутааттара, бэдэрээлинэй толорор былаас уорганнарын бэрэстэбиитэллэрэ уонна Уһук Илин, Арктика эрэгийиэннэрэ кытыннылар.
Бэйэтин этиитигэр Александр Жуков Судаарыстыбаннай Дуума тохсус ыҥырыытын бастакы мунньаҕар Владимир Владимирович Путин бу сокуон барылларыгар ураты болҕомтотун уурбутун уонна Судаарыстыбаннай Дуума быһаарыахтаах чопчу соругун холобурдаабытын санатта. «Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ «Уһук Илин экэнэмиичэскэй форумугар Уһук Илин уонна Арктикаҕа биир преференциальнай эрэсиими киллэрэргэ этии киллэрбитэ — бу уруккуттан мунньуллубут уонунан сыллаах уопукка олоҕурбут, урут суох урбааны өйүүр киэҥ далааһыннаах тиһик. Уонна, биллэн турар, үтүө уопут», — диэн кини тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Ону таһынан Александр Жуков «билигин Уһук Илин уонна Арктикаҕа анал преференциальнай эрэсиимнэр тиһиктэрэ үлэлииллэр, бу, биллэн турар, экэниэмикэ үүнүүтүн түргэтэтэр» диэн санатта. «2015 сылтан 2025 сылга диэри Уһук Илин уонна Арктика сиригэр-уотугар судаарыстыба өйөбүлүнэн 4 тыһыынча инвестиционнай бырайыак олоххо киирдэ. Инвестиция уопсай кээмэйэ 18 трлн солкуобайга тэҥнэстэ, олортон 7 трлн солкуобайтан ордук угулунна. 200 тыһыынчаттан тахса саҥа үлэ миэстэтэ таҕыста», — диэн дьокутаат чопчулаата.
«Мин санаабар, биһиги инникилээн сайыннарар территорияҕа биир усулуобуйалаах саҥа быраабылалары кэпсэтэн быһаарыахпыт. Бу, биир өттүнэн, баар уопуту түмэргэ уонна билигин баартан өссө элбэх саҥа тэрилтэлэри тэрийиигэ көҕүлүүр усулуобуйалары киллэрэргэ кыаҕы биэриэҕэ», — диэн Александр Жуков түмүктээтэ.
Уһук Илин уонна Арктиканы сайыннарыы кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Николай Харитонов эрэгийиэннэргэ бу кэлэр уларыйыылар суолталарын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
«Бу сокуон барылын суолтата Уһук Илин уонна Арктика территорияларыгар билигин Судаарыстыбаннай Дуумаҕа дьүүллэнэ сылдьар 2027–2029 сылларга бэдэрээлинэй бүддьүөт туһунан бэдэрээлинэй сокуон барылын кытта тэҥнээх дии саныыбын», — диэтэ кини.
Николай Харитонов эмиэ бу сокуон барылларын Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Уһук Илин экэнэмиичэскэй форум кэнниттэн биэрбит сорудаҕын толорууга оҥоһуллалларын санатта. Саҥа преференциальнай эрэсиим 2027 сыл тохсунньу 1 күнүттэн үлэлиэхтээх. «Биһиги дириҥ итэҕэлбитинэн, бу саҥа ураты эрэсиим бастыҥ быраактыкалары уонна ордук наадыйыллар мэхэньииһимнэри холбуохтаах. Онтон саамай сүрүнэ — кинилэри оптимизациялыа суохтаах, сайыннарыахтаах. Биһиги Арассыыйа Бэрэсидьиэнин сорудаҕынан Уһук Илин уонна Арктика сайдыытын саҥа кэрдииһин саҕалыыбыт. Манна инники кэм экэниэмикэтин тэрийэбит. Бу кэпсэтиигэ мантан тирэҕириэхпитин наада», — диэн Кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Уһук Илин уонна Арктиканы сайыннарыыга миниистирэ Алексей Чекунков үлэлиир мэхэньииһимнэри модернизациялыыр саҥа быһаарыылаах хардыы сыала-соруга — Уһук Илин уонна Арктика сайдыытыгар инвестиция үүнүүтүн инники күөҥҥэ сылдьар тэтимин тутан хаалларыы буоларын бэлиэтээтэ. «Кэнники уон сылга геостратегическай макро-эрэгийиэннэр бырамыысыланнай уонна инфраструктурнай бырайыактарыгар 7 трлн солкуобайтан ордук үп угулунна. 2030 сылга угуллубут инвестиция кээмэйэ 12 трлн солкуобайга тиийиэҕэ», — диэн эбэн эттэ кини.
Саха парламент саайт сонунун Артур Харбанов тылбаастаата.
