Күөх Ньурба сиригэр култуура декадатыгар сөп түбэһиннэриллэн «Айар» национальнай кинигэ кыһата төрүттэммитэ 100 сылын көрсө уонна култуура үлэһиттэрин күнүгэр аналлаах икки күннээх тэрээһиннэр үрдүк таһымнаахтык ыытылыннылар. Манна кыһа салайааччыта Август Егоров, солбуйааччы Валерий Луковцев, биллиилээх суруйааччы, суруналыыс, кинигэ һаһаарааччы Борис Павлов-Кэм уонна талааннаах тылбаасчыт, суруйааччы Нина Дьячковская кыттыыны ыллылар.
Кулун тутар 25 күнүгэр тэрээһин Чаппанда нэһилиэгиттэн саҕаланна. Улуустааҕы култуура уонна ыччат департаменын салайааччыта Розалия Тихонова, нэһилиэк баһылыга Краснослав Бухолов арыалынан айар бөлөх С.П. Алексеев-Боһуут аатынан орто оскуолаҕа уонна уһуйааҥҥа сылдьан, үлэ-хамнас туһунан билиһиннэриини иһиттилэр. Оскуола билиҥҥи кэм ирдэбилигэр эппиэттиир таһымнааҕа барыбытын үөртэ.
М.С. Семенов аатынан «Дьоҕур» норуот айымньытын дьиэтигэр «Кымыс иһиитэ, өбүгэ ситимэ» диэн тиэмэҕэ санаа атастаһыыта буолла. «Айар» бөлөҕө ааҕааччылары, литератураны таптааччылары, оскуола оҕолорун кытта көрсөн, кыһа, литератуура сонуннарын үллэһиннэ.
Үгэс быһыытынан Чаппанда нэһилиэгин бастыҥ ааҕааччыларын наҕараадалаатыбыт:
- «Бастыҥ ааҕар дьиэ кэргэн» — Светлана Афанасьевна, Артем Варфоломеевич, Сандаара, Витя Павловтар;
- «Бастыҥ ааҕар оҕо» — Иванова Виолетта;
- «Бастыҥ ааҕааччы» — Андреев Петр Павлович.
Антоновка сэлиэнньэтигэр бэрт сэргэх кинигэ сүрэхтэниитэ буолан ааста. А.Я. Овчинникова аатынан «Түһүлгэ» норуот айымньытын дьиэтигэр И.А. Анисимов, А.А. Моргусов, И.А.Анисимов хомуйан оҥорбут «Ньурба оройуонун баянистара уонна гармонистара» кинигэлэрин сүрэхтэниитэ ырыа-тойук аргыстаах, баян тыаһа доҕуһуоллаах олус истиҥник ааста. Борис Павлов-Кэм «Өйбөр туппут куоратым» романын бастакы чааһын билиһиннэрдэ, онтон Нина Дьячковская бэйэтин айымньыларын уонна тылбаастаабыт кинигэлэрин туһунан кэпсээтэ. Көрсүһүү түмүгэр автограф-сессия ыытылынна.
Антоновка сэлиэнньэтин бастыҥ ааҕааччалылара:
- «Бастыҥ ааҕар дьиэ кэргэн» — Мирослава Николаевна Иванова, Семира, Күннэй Семеновна, Семен Мирович Николаевтар;
- «Бастыҥ ааҕар оҕо» — Сандаара Тихонова;
- «Бастыҥ ааҕааччы» — Ньургуйаана Владимировна Матвеева.
Тэрээһин чэрчитинэн кинигэ атыыта ыытылынна.
Кыттыыны ылбыт олохтоох дьоҥҥо, кинигэни ытыктыыр, ааҕар-суруйар дьоҥҥо барыгытыгар барҕа махтал! Бастакы күн бэрт сэргэхтик ааста!
Тэрээһин иккис күнэ Ньурба оройуонун кииннэммит бибилэтиэкэтиттэн саҕаланна. Бу күн оҕолорго төрөөбүт тылынан ааҕыыны тарҕатар анал киин үөрүүлээх аһыллыыта буолла.
«Айар» салайааччыта Август Егоров бу киин арыллыытын олус суолталааҕын бэлиэтээтэ: «Ийэ тылы, төрүт култуураны харыстааһын — биһиги сүрүн сыалбыт. Ааҕар киһи тыла-өһө сайдар, онтон аахпат буолуу инники кэскилгэ олус охсуулаах. Билиҥҥи оҕону суотабай төлөпүөн, интэрниэт «иитэр» буолан, төрөөбүт тылыттан тэйэр кутталлаах. Онон бу киин арыллыыта — ийэ тылынан ааҕыыга тирэх, кэскиллээх өйөбүл». Салайааччы саҥа арыллыбыт кииҥҥэ оҕолорго аналлаах кинигэлэри бэлэх уунна.
Салгыы бибилэтиэкэҕэ кинигэ кыһатын 100 сылыгар аналлаах дириҥ ис хоһоонноох быыстапканы көрдүбүт. Быыстапканы бибилэтиэкэ эдэр волонтердара, оскуола оҕолоро — Сайыына Дыдырысова, Милана Ушканова, Сайаана Колодезникова уонна Артур Столяров — бэркэ сырдатан билиһиннэрдилэр. Итини таһынан, кыһа дэлэгээссийэтэ «Ытык аҕа аата — ыччаттан салҕанар» диэн ааттаах Арассыыйа уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, оҕону, ыччаты иитиигэ, үлэҕэ, барыны бары сатыырга уһуйбут дэгиттэр талааннаах саха саарына, хоһоонньут, тылбаасчыт Аркадий Спиридонович Mоякунов – Мойокуун Индеев туһунан кини кэргэнэ уонна оҕолоро хомуйан оҥорбут ахтыы кинигэлэрин сүрэхтэниитигэр кыттыыны ылла.
Икки күннээх тэрээһин түмүктүүр чааһа улуус драмтыйаатырын уораҕайыгар «Ньурба сахаларыгар кымыс иһиитин бырааһынньыга: аат-суол кыаҕа» диэн монография биһирэмэ буолла.
Ньурба дьоно улуус култууратын салайааччы Р.М.Тихонова көҕүлээһининэн бөлүһүөк, билим уонна култуура диэйэтэлэ К.Д. Уткин чинчийэн, сөргүтэн хаалларбыт кымыс иһиитин сиэрин-туомун сөргүтэн улуу тунах ыһыахха, улахан тэрээһиннэргэ бүтүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн көрдөрө сылдьаллара — саха норуотун үтүө үгэһин, баай сиэрин- туомун тилиннэрэр олус хайҕаллаах дьыала.
СӨ норуодунай артыыһа Б. И. Борисов алгыс түһэрэн, саҥа ыаммыт биэ үүтүн арчылаан биһирэми саҕалаата. Онтон Арктикатааҕы култуура уонна ускуустуба үнүбүрсүтүөтүн доцена Евдокия Степановна Сергина биэ үүтүн сайыҥҥы кымыһы астыырга анаан бэлэмниир ньыманы барыбыт иннигэр көрдөрдө. Бу кэрэ түгэн кэнниттэн, «Айарга» тахсыбыт, кымыс сиэригэр-туомугар аналлаах саҥа кинигэ ис хоһоонун, кымыс оҥоһуутун ньымаларын туһунан санаа атастаһыыта буолла.
Икки күннээх «Айар» 100 сылыгар уонна Култуура күннэригэр аналлаах тэрээһин Ньурба улууһугар киэҥ бырагыраамманан, үрдүк таһымнаахтык ааста. Ньурба олохтоохторугар, чуолаан бары култуура үлэһиттэригэр, салайааччытыгар Розалия Михайловнаҕа ис сүрэхпититтэн барҕа махталбытын тиэрдэбит!
Өбүгэ ситимин, төрөөбүт тылбытын үйэтитии — биһиги барыбыт бииргэ оҥорор ытык иэһинэн буолар.
