Быйыл дойдуга биллэриллибит Норуоттар сомоҕолоһууларын сылларын чэрчилэринэн кулун тутар 22 күнүгэр Москваҕа ВДНХ Казахстан павильонугар «Мост дружбы и согласия» эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы төрүт култуура бэстибээлэ буолан ааста. Көҕүлэччилэринэн Лаура Акылбаева салайааччылаах уонна Баян Нурсапарова тэрийээччилээх «Путь к традициям» коммерческайа суох автономнай тэрилтэ буолла. Ол туһунан РФ суруналыыстарый Сойууһун чилиэнэ Анфиса Слепцова СИА-ҕа суруйда.
Уруулуу казах норуотун тус ыҥырыытынан, бу тэрээһиҥҥэ Саха сириттэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Култууратын туйгуна, фольклорист Варвара Обоюкова салайааччылаах «Северный колорит» айар холбоһук кыттыыны ылла, төрөөбүт түөлбэтин үрдүк таһымнаахтык ыалдьыттарга, көрөөччүлэргэ билиһиннэрдэ.
Сахалары кытта нуучча, алтай, дагестан култуураларын бэрэстэбиитэллэрэ уонна, биллэн турар, тэрийээччилэр — казах норуота бэйэ икки ардыгар доҕордоһуу далаһатын олохтоотулар.
Күн устата бэстибээли көрө кэлбит хас эмит сүүһүнэн киһи араас маастар-кылаастарга кытынна, норуот айымньытын быыстапкатын көрдө, оҥоһуктары бэлэх атыыласта, хас биирдии омук ырыаларын, үҥкүүлэрин, төрүт дорҕооннорун иһиттэ.
Ураты болҕомтону биһиги былаһааккабыт тарта. Манна саха таҥастара көрдөрүүгэ турдулар. XIX-ус үйэтээҕи төрүт моһуонунан уонна оһуордарынан тигиллибит саха дьахтарын сонун уонна кыһыҥҥы толору кэмпилиэгин дефилета көрөөччү үгүс сэҥээриитин ылла. Дьон бөҕө хаартыскаҕа түстэ, тутан-хабан көрдө.
Маны таһынан биллиилээх скульптор, «Үс кут» боруонсанан оҥоһуллубут скульптуралар ааптардара Түмэн Хамагановы кытта көрсүһүү буолла. Урбаанньыт Ирина Сухомясова үрүҥ көмүс киэргэллэри атыыга туруорда.
Москва төрүт олохтооҕо, ВДНХ-ҕа гидынан үлэлиир Татьяна Чуприс баҕа өттүнэн кыттыһан, бэйэтэ оҥорбут дэйбиирдэрин туруорда. Саха маастарыгар туох баар үгэстэри туттан туран анаан-минээн үөрэммитим диэн кэпсээтэ.
Биллэн турар, биһиги омук култуурабыт фольклорбутугар дьэҥкэтик көстөр. Ол сиэринэн фольклорист Варвара Обоюкова тойуктаата, алгыстаата, салама баайтарда уонна оһуохайбыт тула дьону түмэ тарта.
Саха буолан баран хомус доҕуһуола суох буолбатыбыт. Ол курдук Москваҕа олорор Муома улууһуттан төрүттээх Марианна Соркомова анал маастар-кылаас ыытта. Хомустуон баҕалаахтар уһун уочарат диэбэккэ, тулуурдаахтык туран тигистилэр.
Биир тылынан эттэххэ, сахалар төрөөбүт түөлбэбитин дьоһуннаахтык көрдөрдүбүт. Ол түмүгэр тэрийээччилэртэн Махтал сурук туттубут.
Бу сылдьан атын омуктар култуураларын билистибит. Биһиги болҕомтобутун казахтар уу кыһыл оҕону оҕону биһиккэ хайдах сытыарар, харайар, бүөбэйдиир сирдэрэ-туомнара тарта. Ол курдук кинилэр сахалар курдук, кыыс оҕо буоллаҕына төбөтүн анныгар кыптыыйы эбэтэр сүүтүгү кытта инньэни, оттон уол оҕо буоллаҕына быһаҕы угаллар эбит. Аҥардас итинтэн даҕаны биһиги ханыылыы норуот буоларбыт көстөр диэн бэлиэтээтибит.
Итини сэргэ Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин уустарын Сойууһун чилиэнэ, дойдулар икки ардыларынааҕы ЮНЕСКО хаачыстыбатын бэлиэтин хаһаайына, быысабайдаан тигии маастара уонна этнодизайнер Тлек Султан таҥастарын көрөн сөхтүбүт-махтайдыбыт. Уонна, биллэн турар, казах норуотун ырыаларын, үҥкүүлэрин бэркиһээтибит, домбра дорҕооннорун истэн дуоһуйдубут.
Бу күн араас омуктар култууралын ыкса билистибит. Барыларын ааттаан кэпсээтэххэ баһаам. Хас биирдиилэрэ бэйэлэрин төрүт үгэстэрин дьоһуннаахтык билиһиннэрдилэр. Кинилэри кытта ыкса алтыһан, уопут атастаһан, инникигэ сибээһи олохтоон араҕыстыбыт.
Түмүккэ Саха сирин дэлэгээссийэтэ «Путь к традициям» тэрилтэ тэрийээччитигэр Баян Нурсапароваҕа «Северный колорит» айар холбоһуктан Махтал сурук уонна Россиятааҕы фольклорнай сойуус (РФС) Саха сиринээҕи салаатыттан «За заслуги в общественной деятельности» мэтээли туттардыбыт. Маны таһынан Тлек Султаҥҥа эмиэ Махтал суругу кытта РФС-тан «За заслуги в культуре и искусстве» мэтээл кэтэртибит.
Ураты махталы «Путь к традициям» тэрилтэ генеральнай дириэктэригэр, бэстибээли тэрийбит, иилэн-саҕалаан ыыппыт Лаура Акылбаеваҕа уонна кини ийэтигэр Умит Нургалиеваҕа биллэрдибит. Бу күн хайдах эрэ бэйэбит төрөөбүт дойдубутугар баар буолан ылбыт саҕа сананныбыт. Ол курдук биһигини ийэлии сылаастык күндүлээн-маанылаан көрүстүлэр уонна атаардылар. Бу тэрээһин чахчы норуоттар икки ардыларыгар доҕордоһуу далаһатынан буолла, диэтэ Анфиса Слепцова.
