Аҕа дойдуну көмүскүүр улуу сэрии саха омугун тумнубатаҕа. Ити сыллар биир саамай алдьархайдаах, хаан тохтуулаах кыргыһыыларыттан биирдэстэринэн Новгород уобалаһыгар Старай Русса оройуонугар Ильмень күөллээҕи быһылаан буолар.
Манна араас сабаҕалааһынынан, 600-чэ кэриҥэ саха буойуттара хайыһар батальонугар анаммыттара. Олунньу 21 күнүн түүнүгэр 40-тан тахса кыраадыс тымныыга соччо сэбилэниитэ суох, уһун айантан илистибит, аччыктаан сэниэлэрэ быстыбыт, тоҥон буорайбыт эдэркээн уолаттарга күөлү уҥуордаан, өстөөххө соһуччу саба түһэн, дэриэбинэлэри босхолооһун туһунан ыксабыл бирикээһэ тиийбитэ.
Ону баара, өстөөх ити дьаһалы эрдэттэн билэ олорбута, хайыһардаах биригээдэни биэрэктэн араас саанан-саадаҕынан, атын сэбиргэлинэн ытыалаан, тиһэҕэр авиациянан үөһэттэн буомбалаан көрсүбүтэ, биллэр өлүүгэ тиксэрбитэ.
Ол түмүгэр тарбахха эрэ баттанар ахсааннаах буойун саккырыыр тыыннара быстарынан тыыннаах ордубуттар. Кинилэр кэлин ахтыбыттарынан, ол иэдээннээх күн 414 саха уолаттара муус анныгар барбыттара. Ити ааттара эрэ биллибитинэн. Оттон дьиҥ чахчынан 500-тэн тахса киһи сырдык тыына быстыбыт буолуон сөп. Олор уҥуохтара аны күҥҥэ диэри күөл анныттан биэрэккэ охсуллан тахса тураллар.
Дьэ, бу курдук кыһыылаах уонна хомолтолоох өлүү буолбута быйыл 83-с сыла туолуутугар Санкт-Петербургтан сахалар дэлэгээссийэлэрэ тиийэн, өйдөбүнньүк миитиҥҥэ кытынныбыт.
Ол курдук маҥнай Буреги дэриэбинэ таһыгар Шимск — Старая Русса суолугар турар «Воинам-якутянам — защитникам Старорусского района» диэн бэлиэҕэ тохтоон, тыыннаах сибэкки дьөрбөтүн уурдубут. Манна даҕатан эттэххэ, ааспыт 2025 сылга өрөспүүбүлүкэтээҕи «Бастионы памяти» бырайыак чэрчитинэн Аҕа дойдуну көмүскүүр улуу сэрии сылларыгар Новгород сирин-уотун көмүскээһин кэмигэр олохторун толук уурбут 1589 саха буойуттарынн ааттара-суоллара суруллубут анал билиитэлэрэ туруоруллубута.
Салгыы Ильмень күөл үрдүгэр турар Устреке дэриэбинэҕэ тиийэн, саха ураһатыныы быһыылаах анал мемориалга тиксэн, олохтоохтору кытта бырааттыы мэҥэҕэ сүгүрүйдүбүт. Дэлэгээссийэ састаабыгар РФ президенин иһинэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрэстэбиитэлистибэтин үлэһиттэрэ, Общественнай сэбиэт кыттыылаахтара, Анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрэ уонна Петербурга олорор биир дойдулаахтар киирэн сырыттыбыт.
Биһигини Старай Русса Муниципальнай уокуругун Думатын бэрэссэдээтэлэ Виктор Бучацкай, олохтоохтор, оскуола оҕолоро, көрдүүр этэрээттэр байыастара көрүстүлэр. Дэлэгээссийэ салайааччыта, СӨ Бастайааннай бэрэстэбиитэлин солбуйааччыта Евгений Петров тыл этиитигэр история сүппэтин туһугар көлүөнэлэр бу курдук бииргэ ылсан, салгыы салайсан иһэрбит дириҥ суолталааҕын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Аҕа дойдуну көмүскээччилэр ааттарыттан Ленинградскай уобаластааҕы Анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин Ассоциацияларын бэрэстэбиитэлэ, биһиги биир дойдулаахпыт Вячеслав Егоров билиҥҥи кэмҥэ аан дойдуга историяны баһааҕырдар, Сэбиэскэй норуот улуу сэриигэ уурбут сүҥкэн кылаатын сото сатыыр сидьиҥ быһыыларга бэриммэккэ, кырдьыгы харыстыырга, ол туһугар туруулаһарга ыҥырда.
Анал байыаннай дьайыы кыттыылааҕа бу көрсүһүүгэ сахалары ытыктаан кэлбит кэнчээри ыччакка туһаайан:
«Историята суох норуот инникитэ суох. Аҕа дойдуну көмүскээччилэр диэн төрөөбүт дойду харыстааһыныгар эрдээхтик турар, бэйэтэ кырдьыктаах, булгуруйбат бөҕө санаалаах дьон буолаллар. Биһиги бары араас сэрии кэмнэригэр дойду туһугар кыттыбыт, олохторун толук уурбут буойуттары билиэх, өйдүөх, ааттарын үйэтитиэх тустаахпыт. Бу ытык өйдөбүлү көлүөнэттэн көлүөнэҕэ салгыы тиэрдэн иһиэхтээхпит», — диэн эттэ.
Өйдөбүнньүк миитин түмүгэр мустубут дьон дьоруойдары кэриэстээн чуумпуран ыллыбыт, салгыы венок уонна тыыннаах сибэкки дьөрбөтүн мемориалга уурдубут. Бу курдук Улуу Новгород олохтоохторо аны күҥҥэ диэри саха чулуу уолаттара кинилэр сирдэрин-уоттарын өстөөхтөн босхолооһуҥҥа кэлэн кыттыбыттарыгар дириҥник махтаналларын, кэриэстииллэрин, мемориалы харыстаан көрө-истэ олороллорун илэ көрөн итэҕэйдибит. Бу буолар — улуу Арассыыйаҕа олорор норуоттар сомоҕолоһууларын биир чаҕылхай бэлиэтэ.
Ааптар: Анфиса Слепцова,
РФ суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ,
Санкт-Петербург к.
This post was published on 24.02.2026 13:01 13:01