«Инникигэ хардыы» оскуола оҕолорун научнай кэмпириэнсийэлэрин кыайыылаахтарын наҕараадалаатылар

Тохсунньу 14 күнүгэр Дьокуускайга «Инникигэ Хардыы» 30-с өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмпириэнсийэ түмүктэннэ. Икки күн устата регион бары муниципальнай тэриллиилэриттэн 1551 оскуола үөрэнээччитэ 44 хайысханан чинчийиитин билиһиннэрдэ. Бастыҥ научнай бырайыактар ааптардарын уонна эдэр чинчийээччилэр делегацияларын хамаанданан ааҕыы түмүгүн иһитиннэрдилэр.

Быйыл конференцияҕа 1551 оскуола үөрэнээччитэ кыттыыны ылла, 10 тыһыынча сайаапка ортотугар сүүмэрдэннэ. Арктика улуустарыттан, Өлүөхүмэ уонна Ленскэй оройуоннарыттан 120 оскуола үөрэнээччитэ чинчийиини тэйиччиттэн көмүскээтилэр.

Тэрээһиҥҥэ 400 эксперт кытынна. Ити Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет, Арктическай ГАТУ, РНА Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи научнай киинин Институттарын сүрүннүүр учуонайдара, «Якутия» Технопарк, Саха сирин сайдыытын Корпорациятын исписэлиистэрэ буолаллар. Учуонайдар оскуола оҕолоругар бырайыактары ситэрэн, дьиҥнээх наукаҕа бэйэлэрин идеяларын сайыннарыы кэскилин көрөргө көмөлөстүлэр. Оттон учууталлар оскуола научнай кулууптарын тэрийиини уонна сайыннарыыны дьүүллэстилэр.

«Оҕолор бэйэлэрин көрдөрөн, атын оҕолору кытта билсэн, үлэлэрин туһунан хардарыта сибээһи истэн, сүбэ-ама ылаллар. Биһиги наҕараадалыыр эдэр чинчийээччилэрбит научнай институттарга, үрдүк үөрэх кыһаларыгар уонна экономика секторыгар кэлиэхтэрэ, онно кинилэр компетенциялара ирдэнэр. Кинилэр Россия кэскилин тутуохтара», — диэн өрөспүүбүлүкэ үөрэҕин уонна наукатын миниистирин бастакы солбуйааччы Михаил Присяжный тыл эттэ.

Кэмпириэнсийэ сабыллыытыгар экспертэр 44 хос секция аайы бастыҥ научнай бырайыактар ааптардарын үөрүүлээхтик наҕараадалаатылар. Кыайыылаахтар уонна призердар өрөспүүбүлүкэ тас өттүгэр кэмпириэнсийэлэргэ, куонкурустарга кыттарга рекомендациялары, Россия тутаах университеттарыгар киириигэ эбии бааллары уонна РФ президенин истипиэндийэтин ылар кыаҕы ылаллар, ону тэҥэ уһулуччулаах дьоҕуру көрдөрбүт дьон тустарынан судаарыстыбаннай информационнай ресурсаҕа киирэллэр.

Маны таһынан тоҕус кыттааччы Саха сирин академиктарын ааттаах истипиэндийэлэрин ылаллар. «Юниор» бырайыактыыр уонна чинчийэр үлэлэр өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкурустара 12 лауреаты быһаарар. Өрөспүүбүлүкэ тэрилтэлэрэ кыттааччыларга анал бириистэри туттараллар.

«Оскуола оҕолоро араас уобаластары түмэр элбэх бырайыагы билиһиннэрдилэр. Эдэр чинчийээччилэр техническэй наукалары сөбүлүүллэригэр үөрэбит: саамай киэҥник биллибит тиэмэлэринэн инженерия, астрономия, физика, ону таһынан биология, экология уонна североведение буоллулар. Норуот хаһаайыстыбатыгар саҥа интэриэһинэй технологиялары, көтөр аппарааттары, массыынанан үөрэтиини уонна искусственнай интеллекты кытта сибээстээх бырайыактар туруорулуннулар. Үгэс буолбут хайысхалар эмиэ бааллар: генеалогия, культура, история уонна кыраайы үөрэтии. Оскуола оҕолоро чинчийэр тиэмэлэригэр ордук дириҥэтэн, үлэлэрэ уустугуран, интэриэһинэй бырайыактарга кубулуйан иһэллэрин сыл аайы кэтээн көрөбүт», – диэн Саха сирин наукаларын Кыра академиятын ректора Василий Павлов бэлиэтээтэ.

«Инникигэ хардыы» 30-с өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай кэмпириэнсийэ хамаанданан зачетын түмүгэ иһитиннэрдилэр.

Кыра делегация:

1 миэстэ – Мииринэй оройуона;

2 миэстэ – Эбээн Бытантай оройуона;

3 миэстэ – Анаабыр оройуона.

Орто делегация:

1 миэстэ – Кэбээйи оройуона;

2 миэстэ – Дьааҥы оройуона;

3 миэстэ – Эдьигээн оройуона.

Бөлөҥ делегация:

1 миэстэ – Чурапчы улууһа;

2 миэстэ – Нерюнгри оройуона;

3 миэстэ – Мэҥэ Хаҥалас улууһа.

Үрдүкү таһымнаах оскуолалар:

1 миэстэ – Мииринэй оройуонун политехническай лицейа;

2 миэстэ – Е.А. Варшавскай аатынан № 24-дээх информационнай-технологическай лицей, Нерюнгри оройуона;

3 миэстэ – Лөгөй лицей-интерната, Уус Алдан улууһа.

Эбии үөрэх:

1 миэстэ – Оҕону эбии үөрэхтээһин киинэ, Мииринэй оройуона;

2 миэстэ – Эбээн Бытантай улуустааҕы оҕо киинэ;

3 миэстэ – оҕо айар дьоҕурун сайыннарар киин, Нерюнгри оройуона.

“Точки роста”:

1 миэстэ – И.Н. Жирков аатынан Дүпсүн оскуолата, Уус Алдан улууһа;

2 миэстэ– И.М. Павлов аатынан Чурапчы оскуолата, Чурапчы улууһа;

3 миэстэ – М.Е. Охлопкова аатынан Түбэ оскуолата, Нам улууһа.

Итини сэргэ «Уопсастыбаннай талыы» куонкуруска онлайн куоластааһын кыайыылааҕынан Мииринэй оройуонуттан политехническай лицей 7 кылааһын үөрэнээччитэ Михаил Матафонов буолла, «Машинное зрение как средство адаптивного управления роботизированными системами» чинчийиитин тиэмэтэ буолла. «Уопсастыбаннай талыы» куонкурус муҥутуур кыайыылааҕынан Хаҥалас улууһуттан төрүттээх Дмитриев аатынан Ой орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ Айсен Борисов, чинчийиитин тиэмэтэ — «Многолетнее наблюдение за повадками чеглоков в лесочке Эбиинчэ на долине Эркээни центральной Якутии».

«Инникигэ хардыы» бырагыраама бочуоттаах бэлиэлэрин өрөспүүбүлүкэ наукаларын Кыра академиятын ректорыгар Василий Павловка уонна ХИФУ наукаҕа уонна инновацияҕа Департаменын директора Нинель Малышеваҕа туттардылар. Бырагыраамаҕа 30 сыл холобурдаах сулууспалааһын, талааннаах уонна наукаҕа умсугуйбут чинчийээччилэри, учууталлар, наставниктар көдьүүстээх үлэлэрин бэлэмнээһин, Саха сиринээҕи «Инникигэ хардыы» бырагыраама бастайааннай сүрүннүүр киинин толорооччу салайааччытын Михаил Черосовы кыһыл көмүс дипломунан наҕараадалаатылар.

Научнай кэмпириэнсийэ регион инновационнай кыаҕын сайыннарыыга көмөлөһөр уонна Саха сиригэр науканы сайыннарыыга уонна ыччаты өйөөһүҥҥэ сыаната суох кылааты киллэрбит уһулуччулаах учуонай, РАН академига Владимир Ларионов аатын сүгэр.