Элла Кэрэлиир эһэтин "пират" хараҕа боруонсаны талларбыта

Эдэр ыал истиҥ ийэтэ Элла Кэрэлиир айар үлэ эйгэтигэр хайдах кэлбитин туһунан СИА ааҕааччыларыгар анаан кэпсээтэ. Кини кыра эрдэҕиттэн тарбахтарыгар талааннааҕын билбитэ, онон айар-тутар үлэни сэҥээрэн, билигин боруонсаны саҥалыы тыыннаан, симэхтэри чочуйан таһаарар. Эдэр дьахтар таҥастан араас суумкалары, рюкзактары тигэрин эмиэ сөбүлүүрүн эттэ. Салгыы интервьюну ааҕыҥ.

— Үтүө күнүнэн! Мин Элла Кэрэлиир диэммин. Хотуттан төрүттээхпин эрээри, Аммаҕа улааппытым. Билигин элбэх оҕолоох ыал ийэтэ буолаары бэлэмнэнэ сылдьабын.

— Айар үлэ эйгэтин талыыгар туох төрүөт буолбутай?

— Кыра эрдэхпиттэн үлэ уруогун наһаа сөбүлүүр этим. Учууталларбын Лариса Дмитриевнаны уонна Марианна Ивановнаны билиҥҥээҥҥэ диэри иискэ такайбыттарын сылаастык өйдүү-саныы сылдьабын, махталым муҥура суох. Ону таһынан уруу-аймах дьонум бары иискэ-ууска сыстыгастар, ол иһин “творчество” диэн хааммытыгар баар дии саныыбын.

Үгүс кыыс айар эйгэҕэ оҕо күүтэн олорор кэмигэр кэлэр диэн бэлиэтии көрөбүн. Арааһа, ити кэмҥэ хат дьахтар бэйэтигэр аныыр бириэмэтэ элбиир диэн сабаҕылыыбын. Мин эмиэ бастакы оҕобун хат сылдьан, айар үлэ араас  хайысхатыгар холонон көрбүттээхпин. Киһи сөҕүөх, наһаа элбэҕи боруобалаан көрбүтүм диэхпин сөп. Керамика, оонньуур тигиитэ, полимерный туойунан үлэ уо. д. а.

— Мин эн иистэнэргин уонна боруонсаттан араас симэхтэри оҥороргун билэбин. Ол аата, бу икки хайысхаларга санааҥ тохтоото?

— Оннук, боруонсаттан харысхаллары оҥоробун. Историябыттан билиһиннэрдэххэ, бэйэм ювелир үөрэхтээхпин. Өр кэмҥэ бу идэттэн тэйэ сылдьыбытым. Онтон иккис оҕобун төрөөн баран, соһуччу быстах үлэ көстүбүтүгэр, төттөрү бу эйгэҕэ сыстабын. Ол сылдьан саҥаны айыах-тутуох баҕам улахана бэрт буолан, бэйэм көрүүбүнэн боруонсаттан оҥоһуктарбын оҥорон таһаарарга сорунабын. Онтон билигин, биллэн туран, харысхаллары тохтоттум, ийэ буолаары бэлэмнэнэ сылдьабын. Мэнээх сатаан олорбот киһи буолан, дьиэбэр кыралаан иистэнэ сылдьабын. Илиибинэн үлэлээбэтэхпинэ буорайабын.

— Харысхаллары оҥоруугар тоҕо чуолаан боруонсаны кытта үлэлэһэргэ сананныҥ?

— Бастатан туран, күндү тимири кытта үлэлииргэ улахан үп ирдэнэр. Иккиһинэн,  биир кэм дьонтон боруонса туһунан истэр буолбутум. Холобур, былыр өбүгэлэрбит сөбүлээн туттар матырыйааллара диэни истэммин сэҥээрбитим. Ону таһынан, эһэм хараҕа ыалдьар кэмигэр боруонса  быластыынаны эмтиир диэн «пират» курдук хараҕар баанара эбитэ үһү. Онон атын матырыйаалы көрө да барбатаҕым.

— Холобур, биир биһилэх атыыга тахсыан иннинэ  араас түһүмэхтэри ааһар буоллаҕа дии. Ол барыта төһө элбэх бириэмэни, күүһү ыларын туһунан кэпсиэн дуо?

— Быһа холоон, тохтоло суох үлэлээтэххэ, биир ый кэриҥэ буолар. Аан маҥнай маастар-оҥкул оҥоһуллар. Бу түһүмэххэ 3Д уруһуй, бэчээт, ол быһыытын оҥоһуллуута киирэр. Онтон бу бэлэм быһыынан буоскаттан киэп оҥорон таһаарабыт, онтон кутууга бэлэмниибит. Бу буоскаттан оҥорбуппут кутуллан тахсан, салгыы чочуйуу араас элбэх түһүмэҕин ааһар.

— Боруонса ханнык эрэ кэминэн хараарар дииллэр. Оччотугар итинник симэхтэри биһиги хайдах харайа сылдьыахтаахпытый?

— Хомойуох иһин боруонса эрэ буолбакка тимир барыта син-биир хараарар кэмнээх. Боруонса ууттан куттанар, ол иһин суунарга уста сылдьар ордук. Ону таһынан, ыраастыырга аналлаах паастанан сото сылдьыахха сөп. Бу саамай судургу ньыма буолуоҕа.

— Иистэниигэ киириэххэ. Ханнык матырыйаалынан үлэлиир быдан уустугуй уонна төттөрүтүн ханныгынан  үлэлиир судургу буоларый?

— Бу бүтэһик кэмҥэ иис кыбытык ньыматынан үлэлиир буоллум. Олбохтору уонна чаппараах тиктим. Кыбытык барыта илиинэн тигиллэр, иистэнэр массыынанан сатаммат, ол иһин үлэтэ сыралаах буолан тахсар. Сукуна бэйэтэ сыыйыллыбат матырыйаал буолар, онон кининэн үлэлиирбин сөбүлүүбүн.

— Айылҕаны дьүһүйэн суумкалары тигэр санаа хайдах үөскээбитэй?

— Бастаан кыбытыктаах суумка тигэн холонон көрбүтүм. Суумка бэйэтэ сымнаҕас буолан тахсыбыта, ону соччо сөбүлээбэтэҕим. Онон ис матырыйаалыгар тугу тутталларын, сүрүн матырыйаалга тугу талалларын туһунан билиини көрдөөн саҕалаабытым. Ол сылдьан, суумкалар араас мадыалларын, быһыыларын, кырыйыыларын көрөн аһарбытым уонна рюкзак тигиллиэн сөп эбит диэн санааҕа кэлбитим. Аны туран атын маастардар араастык киэргэтэллэр эбит. Онтон мин илиибэр туох баарынан, сукунаттан аттаран тигэргэ санаммытым. Бастакы дьүһүннээһиннэрим Харама Хайата уонна Өлүөнэ Очуостара буоллулар.

— Үксүн тугу иистэнэргин ордороҕун?

— Субу ордорон тигэрим диэн суох. Иэйиим хаһан, туохха охторунан тутатына оҥоро сатыыбын. Олбох буоллун, былаччыйа буоллун. Билигин суумка тигэн таһаарар баҕалаахпын.

— Иэйии хайдах киирэрий?

— Сороҕор “идея” түүлүнэн кэлэр, холобур, биир биһилэҕим түүл нөҥүө кэлэн, олоххо киирбитэ. Ону таһынан, билиҥҥи бириэмэҕэ куйаар ситимҥэ араас билии ыһылла сытар. Наадалааххын булан ылан, тэйиччиттэн да үөрэнэр кыах баар.

— Айар үлэҕэр туох уустуктары көрсөҕүн?

— Туттар матырыйаал кэмчи. Үксүн киин куораттартан сакаастаан ылабын.

— Сылайар, олорон хаалыах санаа кииртэлиир дуу?

— Буолар, наар биири олус уһуннук оҥордохпуна хал буолабын. Ол иһин сынньана таарыйа саҥаны, атыны боруобалаатахпына табыллар.

— Ыал ийэтэ дьиэтээҕи күннээҕи үлэҥ элбэх буоллаҕа, айар үлэҕэр бириэмэҕин хайдах аттарынаҕыный?

— Санаабар бириэмэм туохха да тиийбэт курдук. Оҕолорум уһуйааҥҥа сылдьар кэмнэригэр хамсана сатыыбын, биитэр киэһэлик эрэ бириэмэ көстөр.

— Айар үлэҕэ саҥа сыстан эрэр дьоҥҥо тугу сүбэлиэҥ этэй?

— Иэйиигит киирдэ да, тута хамсанан иһиҥ. Уһаппакка-кэҥэппэккэ айар-тутар баҕаҕытын киэҥ эйгэҕэ таһаарарга дьулуһуҥ. Оччоҕуна арыллан иһиэххит, ис туруккут туруктаах буолуоҕа, санааҕыт сааһыланыаҕа, иннигит диэки эрэллээхтик баран иһиэххит.

— Элла Кэрэлиир, санаабытыҥ сатаннын, толкуйдаабытыҥ туоллун, айар талааныҥ бар дьоҥҥо кэрэ бэлэх буолан тиийэн, үөртүн!

Кэпсэттэ Тускуйана Игнатьева