1783 сыл бэс ыйын 8 күнүгэр Лаки вулканын эстиитэ саҕаламмыта. Аҕыс ый салҕаммыт Исландиятааҕы алдьархай историяҕа киллэриллибитэ. Дьааттаах гаас экологияны сатарытан, суту-курааны үөскэтэн, дьон хоргуйан, ыалдьан өлүүтүгэр тириэрдибитэ.
Бэлиэ күннэр
- ХНТ: Далай аан дойдутааҕы күнэ. 2021 сыллааҕы тиэмэтэ — «Далай: олох уонна олоҕу хааччыйыы» (The Ocean: Life & Livelihoods). Далай киһи уонна атын харамайдар төрдүлэрэ буоларын кэрэһилиир.[1]
- Арассыыйа — Социальнай үлэһит күнэ
- Карелия — Өрөспүүбүлүкэ күнэ
- Норфолк арыы — «Баунти» күнэ (1856)
Түбэлтэлэр
- 793 — Викиҥнэр бастакытын Скандинавияттан устан тиийэн Англияҕа байҕал кытылыгар баар манастыыры халаабыттар. Бу түгэн икки үйэ уһуннаах викинг эпохатын саҕаланыытынан ааҕыллар.
- 1783 — Исландияҕа Лаки вулканын аҕыс ыйдаах эстиитэ саҕаламмыт. Вулкантан тахсыбыт дьааттаах гаас сүөһү аҥаарын өлөрбүт, ону кытары мэччирэҥ үксэ күлүнэн бүрүллүбүт. Бу кэннэ сэттэ сыллаах сут буолбутугар олохтоох дьон 20 бырыһыана хоргуйан, ыалдьан өлбүт.
- 1815 — Польша саарыстыбатыгар Конституция ылыммыттар.
- 1824 — Канада Квебегиттэн сылдьар Ноа Кашинг таҥас сууйар массыынаны патеннаабыт.
- 1869 — Чикаготтан сылдьар Айвз Макгаффни пылесоһу патеннаабыт.
- 1883 — Москубаҕа Устуоруйа түмэлэ аһыллыбыт. Дьиэтэ Кыһыл болуоссакка 10 сыл тутуллубут.
- 1920 — Карел үлэһит коммуната үөскээбит — РСФСР иһинэн уобалас бырааптаах тэриллии. 1923 сыллаахха Автономиялаах Карел Социалистыы Сэбиэскэй Өрөспүүбүлүкэтэ буолбута. Бу күн Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ тэриллибит күнүнэн ааҕыллар.
- 1934 — ССРС-ка сууттанааччылар аймахтарыгар «судаарыстыбаны утары дьайыыны» оҥорууну үҥсүбэтэхтэрин иһин холуобунай эппиэтинэс баар буолбут. Судаарыстыбаны утары дьайыы ахсааныгар кыраныысса таһыгар күрээһин киирбит.
- 1946 — Лондоҥҥа Кыайыы параада буолбут.
- 1958 — ССРС футболга хамаандата аан дойду чөмпүйэнээтигэр аан бастаан кыттыбыт, Англиялыын оонньоон 2:2 тэҥнэспит.
- 1960 — Лев Троцкайы өлөрбүт Рамон Меркадер Кириэмилгэ Сэбиэскэй Сойуус дьоруойун сулуһун туппут.
- 1963 — Дьокуускайга Саха АССР култуура үлэһиттэрин II сийиэстэрэ саҕаламмыт.
- 1963 — АХШ кардиологтара табаҕы утары бастакы хампаанньаны биллэрбиттэр.
- 1964 — Исландия ЮНЕСКО-ҕа киирбит.
- 1990 — Арассыыйа түмэнэ (парламена) Арассыыйа сокуоннара ССРС сокуоннарыттан үрдүктэрин туһунан сокуон ылыммыт.
Төрөөбүттэр
- 1947 — Людмила Горева, 1999-2017 сс. СӨ Үрдүкү Суутун бэрэстээтэлэ.
- 1955 — Тим Бернерс-Ли, Англия учуонайа, Аан ситими айбыт киһи.
- 1963 — Сунтаар Күндэйэтигэр Ванда Игнатьева — Саха сирин омугунан састаабын чинчийэр учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.
Өлбүттэр
- 632 — Мухаммед ислам итэҕэлин төрүттээбит киһи.
- 2009 — Александра Овчинникова, 1963—1980 сыллардаахха Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бэрэстээтэлэ. Марха улууһун (билигин Ньурба улууһун) Тыалыкы нэһилиэгэр (билигин Өктөөбүр нэһилиэгэ диэн ааттаах, киинэ Антоновка сэлиэнньэ) 1914 с. төрөөбүтэ.
