19 От ыйа 19.07
  • 21°
  • $ 87,88
  • 96,1

Бэс ыйын 2 күнэ. Сергей Ястремскай дьылҕата - Бикипиэдьийэ

09:01, 02 июня 2021
Текст:
Читайте нас на
Яндекс Новости
ЯДВ

1896 сыллаахха бэс ыйын 2 күнүгэр, Боотур Уус улууһугар өр кэмҥэ көскө олорон саха тылын грамматикатын чинчийбит Сергей Ястремскай босхоломмут. Иркутскайга, онтон салгыы Одессаҕа көһөн барбыт. Саха сиригэр уон сыл олорбута, кини аата историяҕа баар.


Бэлиэ күннэр

Түбэлтэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 455 — Вандаллар Римҥэ киирбиттэр уонна икки нэдиэлэ устата бу куораты халаабыттар.
  • 1571 — Хаан Гирей Москуба куоракка 40 тыһыынча киһилээх сэриилээх кэлбит.
  • 1856 — Амур уонна Зея өрүстэрин силбэһиилэригэр Амур уобалаһын киинэ Благовещенскай куората олохтоммут.
  • 1896 — Улуу Британияҕа Италияттан төрүттээх Гульельмо Маркони араадьыйаҕа патент ылаары сайаапка түһэрбит.
  • 1897 — Америка суруйааччыта Марк Твен бэйэтэ өлбүтүн туһунан сураҕы мэлдьэһээри Лондонтан телеграмма ыыппыт: «Мин өлүүм туһунан иһитиннэриилэр алыс үлүннэриилээхтэр».
  • 1896 — Боотур Уус улууһугар өр кэмҥэ көскө олорон саха тылын грамматикатын чинчийбит Сергей Ястремскай (1857—1931) босхолонон Иркутскайга, онтон салгыы Одессаҕа көһөн барбыт. Бу Харьков дворянинын уола 1886 с. Саха сиригэр көскө ыытыллыан иннинэ устудьуоннуу сылдьан өрөбөлүүссүйэни бэлэмниир үлэҕэ кытынна диэн буруйданан 9 сыл хаатыргаҕа сылдьыбыта. Саха сиригэр уон сыл олорбута.
  • 1924 — АХШ индеецтэрэ гражданство ылбыттар.
  • 1928 — Саха сирин ВКП(б) обкомун бюрота «Саха омук» уопсастыбаны бобор туһунан уураах ылыммыт. Бобуу төрүөтүнэн уопсастыбаҕа «сэбиэттэри утарар дьон» (антисоветские элементы) киирэллэрэ, оттон салалтатыгар «омугумсук интэлигиэннэр» (националистически настроенная интеллигенция) киирэллэрэ буолбут. Бу дьиҥнээх төрүөтүнэн Павел Ксенофонтов уонна Михаил Артемьев бастаанньалыыр этэрээттэрин утары охсуһуу содула этэ.
  • 1931 сыллаахха Горнай оройуона тэриллибит. Арҕаа Хаҥалас уонна Нам оройуоннарын уһук нэһилиэктэрин сирин туспа оройуон гыммыттара.
  • 1953 — Елизавета II Холбоһуктаах ХоруоллукКанаадаАвстралияСаҥа Зеландия уонна да атын сирдэр ыраахтааҕылара, ону тэҥэ Дойдулар холбоһуктарын баһылыга буолбут. Тэлэбиидэнньэн киэҥник көрдөрүллүбүт аан дойдуга бастакы трансляция оҥоһуллубут.
  • 1955 — Байконур космодрома олохтоммут.
  • 1955 — ССРС уонна Югославия дипломатическай сыһыаннарын салҕаабыттар (1948 сыллаахтан өйдөспөккө быһа сылдьыбыттара).
  • 1962 — Новочеркасскай куоракка сыананы үрдэтиини утары демонстрацияны ытыалаабыттар. Бу кэмҥэ ССРС-ка ас-үөл тиийбэт түгэнэ буола сылдьыбыта, Хрущев аан бастаан кыраныысса таһыттан бурдугу атыылаһарга күһэллибитэ. Мантан сылтаан сыана үрдээбитэ. Холобур эт сыаната ортотунан 31%. Ытыалааһын кэнниттэн 24 киһи уулуссаҕа өлбүтэ, ол иһигэр тааҥкалары, саллааттары көрө тиийбит оҕолор. Өссө сэттэ киһини суутунан ытан өлөрбүттэрэ. Бу быһылаан кистэммитэ, бэчээккэ 90-с сс. эрэ кэпсээбиттэрэ. Өссө элбэх, баҕар тыһыынчаннан киһи өлүөҕүн генерал Шапошников бирикээһи толорботоҕо абыраабыта: «Тааҥканнан атаакалыырга иннибэр өстөөҕү көрбөппүн» — диэбитэ уонна мотострелок саллааттартан ботуруоннарын хомуттаран ылбыта. Кэлин генералы бу түбэлтэ туһунан суруйааччыларга сурук суруйбутун иһин антисоветскай пропагандаҕа күтүрээн холуобунай дьыала тэрийэ сылдьыбыттара.
  • 1996 — Санкт-Петербург күбүрүнээтэринэн Владимир Яковлев талыллыбыт. Саха сиригэр Өлүөхүмэҕэ 1944 с. төрөөбүтэ. Сэрии кэмигэр 1942 с. ийэтэ Хильма Ляхитнен диэн ингерманланд омук дьахтара Ленинград Лимузи дэриэбинэтиттэн көскө ыытыллыбыта.
  • 2000 — Святослав Фёдоров, аан дойдуга аатырбыт офтальмолог, авиакатастрофаҕа өлбүт.
  • 2005 — МТС хампаанньа Саха Сиригэр үлэлиирин туһунан биллэрбит, атыылыыр офиһын аспыт.

Төрөөбүттэр

Өлбүттэр

  • 1927 — Кытай устуоруга, таҥхалыыр уҥуохха суруктары уонна былыргы айымньылары чинчийбит Ван Говэй (Уоҥ Гуоуэй). Олоҕун бүтэһик сылларыгар Монгуол Импиэрийэтин устуоруйатын үөрэппитэ.
  • 2010 — Надежда Докалова (1957 с. төрөөбүт), хотугу норуоттар ырыаларын айааччы уонна ырыаһыт.
Следите за самым важным и интересным в Telegram-канале и WhatsApp-группе ЯСИА