Туйаара Стручкова сайын курдук сылаас, сырдык киһи, мэлдьи күннүү мичилийэ сылдьар. Ол эрээри, «Творение Айыы» диэн бастакы айар быыстапкатын бачча тымныыга тэрийбитин бастаан дьиибэргии санаабытым.
Онтон хартыыналарын көрөн, кэпсиирин истэн баран, бу хомуһуннаах кэми талбыта оруннаах уонна тоҕоостоох эбитин өйдөөбүтүм.
Бастатан туран, бу кэмҥэ сир-дойду дөйө тоҥон, тумаҥҥа сууланан, тула барыта иһийэ чуумпурар. Ол иһин, саха киһитэ бэйэтин иһиллэнэн билгэлиир үгэстээх. Туйаара ол тэҥэ, бэйэтин иһиллэнэн, сүрэҕэ тугу сипсийэрин истэн, тустаах үлэтиттэн уурайан, баҕалаах дьарыгын талан, билигин уруһуй эйгэтигэр таһаарыылаахтык айа-тута сылдьар.
Иккиһинэн, төһө да тымныыттан түөрт эркиҥҥэ хаайтаран олордорбут, таҥхалаан таайан, төттөрүтүн куйаары кытта өссө ордук чугасыһарга дылыбыт. Оттон Туйаара дьүһүйэр ойуулара барыта куйаары кытары ситимнээхтэр, мифическэй хабааннаахтар: айыылар, көстүбэт күүстэр, иччилэр, итэҕэл, төрүт үгэс, олоҥхо, үс дойду, айылҕа көстүүлэрэ…
Ол иһин «Арассыыйа – мин устуоруйам» түмэлгэ буолбут быыстапкатын аһылыыта хайдах эрэ, аптаах уонна абылаҥнаах эйгэлээх. Хартыыналарын наардаан-сааһылаан уурбута да уратылаах: тохсус халлаантан сиргэ түһэр гына бэрээдэктээбит. Хас биирдии уруһуйа туох суолталааҕын, хайдах суруллубутун батыһыннара сылдьан билиһиннэрдэ:
— Манна барыта 64 үлэм көстөр. Саамай улахаммын 96 чаас уруһуйдаабытым, саамай кырабын 9 чаас. Сороҕор утуйбакка да ойуулуурум. Биирдэ түүн удаҕаны уруһуйдуу олордохпуна, кэннибэр ким эрэ тыынар курдуга. Кэргэним Дима буолуо дии санаабытым, хайыһан көрбүтүм – ким да суоҕа. Ол аата улахан эдьиий, көҥүл биэрэн, биллэн аастаҕа. Ити курдук хас биирдии хартыынам туспа номохтоох. Мин мифология, олоҥхо, итэҕэл тиэмэтин Национальнай архыыпка үлэлии сылдьан сэҥээрэн барбытым. Дьиктилээх уонна кэрэхсэбиллээх докумуоннары ааҕан, идэбинэн историк киһи олус умсугуйан, онтон сиэттэрэн, анаан хасыһан, ол билбиппин испэр ырытан, ситимнээн, туох эрэ өйдөбүлгэ кэлэн, уруһуй гынан дьүһүйэр буолбутум. Дьиҥэр, бу уобарастары ойуулуур киһи элбэх. Ол эрээри кинилэр холустаҕа, кумааҕыга түһэрэллэр. Оттон мин куйаар ситимигэр хаалларар соруктаахпын, ол иһин сыыппара ньыматын талбытым.
– Туйаара Юрьевна сыыппара эйгэтигэр бастакы хардыыны оҥорбут уруһуйдьуттартан биирдэстэрэ. Кини салайар цифровой худуоһунньуктар түмсүүлэрэ 2022 сыллаахха «Олоҥхо фэнтези» быыстапканы тэрийбиттэрэ, – диэтэ култуура миниистирин солбуйааччы Мария Турантаева.
Национальнай архыып дириэктэрин солбуйааччы Наталья Малышева Туйаара бу куйаарынан эҥсэн уруһуйдууругар үлэлээбит архыыбын ураты салгына улахан сабыдыаллаах буолуохтааҕын бэлиэтээтэ: «Биһиги тэрилтэбитигэр кэм кэрдииһэ-кэрчигэ суураллар сирэ – былыргы, билиҥҥи уонна кэлэр – барыта тэҥҥэ алтыһа сылдьар. Оннук эйгэҕэ киһи ситимнээн, тэҥнээн, анааран толкуйдуур буолар».
Томпо улууһун култуураҕа салаатын салайааччы Ирина Бодруг Туйаара бу уруһуйдара барыта сыралаах үлэттэн тахсыбыттарын бэлитээн, кини итинник дьаныардааҕа, дьүккүөрдээҕэ төрөппүттэриттэн утумнаммытын кэпсээтэ: «Аҕата Юрий Устинович, ийэтэ Айталина Михайловна Хоноеховтар – туруу үлэһит дьон. Мэҥэ Алдан нэһилиэгэ киэн туттар бастыҥ ыала. Томпоҕо кинилэр эрэ ыҥырыа иитэн, мүөт оҥорон, улууһу хааччыйаллар. Илиилэригэр да талааннаахтар. Ийэлэрэ кылынан өрөр, «Якутия мастеровая» курдук улахан быыстапкаларга ситиһиилээхтик кыттар. Оҕолор бары да айар куттаахтар. Туйаара Мэҥэ Алдаҥҥа П.Колодезников аатынан Оҕо ускуустубатын оскуолатын уруһуй кылааһын бүтэрбитэ, ону таһынан үҥкүүһүт этэ. Уоллара Юрий АГИКИ режиссураҕа салаатыгар үөрэнэр. Яна дьиэ кэргэн биисинэһигэр үлэлэһэр, мүөттэн чүмэчи оҥорон атыылыыр», – диэтэ, түмүгэр Хаандыгаҕа 2028 с. ыытыллар Олоҥхо ыһыаҕын тэрийиигэ Туйаара төһүү күүс буолуоҕар эрэнэрин биллэрдэ.
Мэҥэ Алдан баһылыга Юрий Комиссаров Туйаара худуоһунньук быһыытынан ситэн, Мандар Уус курдук куйаарынан толкуйдаан уруһуйдуурун көрөн сөхпүтүн, соһуйбутун уонна үөрбүтүн билиннэ.
Дьоро киэһэни Туйаара айар эйгэҕэ билсибит дьүөгэтэ, Үҥкүү тыйаатырын фольклорга артыыһа Василена Шарина–Улан ыллаан-туойан салайан ыытта. Василена былырыын саас Туйаара алгыстаах уруһуйдарыгар хомуһунан дьүһүйэн, кылыһахтаах куолаһынан киэргэтэн, эмиэ биир ураты киэһэни бэлэхтээн турар.
ХИФУ иһинэн үлэлиир «Ситим» норуодунай ансаамбыл сорох көстүүмнэрин эскииһин Туйаара оҥорор эбит. Бу киэһэ таба үҥкүүтүн көрөн, Туйаара модельер да быһыытынан талааннааҕар итэҕэйдибит.
Күн курдук киһи айар киэһэтэ көннөрү быыстапка буолбакка, «Кладезь Якутии» пуонданы кытта аһымал дьаарбаҥкалаах буолла. Ол курдук, тарбаҕар талааннаах дьон оҥоһуктарын атыылаатылар, киирбит үп 10 бырыһыанын ыалдьар оҕо эпэрээссийэтигэр биэрдилэр. Онон эргиччи туһалаах, абыраллаах тэрээһин буолла.
Источник: Саха парламент саайт
Ааптар: Анисия Иевлева, суруналыыс.
Хаартыска: ааптар түһэриитэ.
